در حاشیه
سیاهی فاضلاب بر چهره رودخانه کن
سمیراباباجانپور| خبرنگار:
منطقه 5
پرآبترین رودخانه تهران این روزها حال خوشی ندارد. رودخانه کن که منبع اصلی آبیاری باغها و زمینهای کشاورزی بخش کن است، روزبهروز آلودهتر میشود. آلودگی که وارد شبکه آبیاری باغها میشود و به دنبال آن درختان میوه را بیمار میکند. حاصل این بیماری، شیوع انواع آفتهایی است که محصولات کشاورزی را از بین میبرد.
خرمالوی معروف کن، درختان توت، انار و گردوی این روستا که از دیرباز در بین شهرنشینان پایتخت شهره بود به آفتهای ناشناسی مبتلا شده است. سرمنشأ این آلودگی کجاست؟ جواب این سؤال را کوهپایهنشینان البرز، کشاورزان و باغداران خوب میدانند. آب فاضلاب در زمینهای سنگی روستاهای شمال منطقه ۵ جذب نمیشود و سالهاست به رودخانه کن میریزد؛ پرآبترین رودخانه پایتخت که بین اهالی به «رودخونه بزرگه» معروف است.
رد خاطرات پیرمردان محله کن را که بگیریم به رودخانهای میرسیم که زلالی و شفافیتش از چشمههای پای کوه چیزی کمتر نداشت. «علیرضا محبعلی» از معتمدان محله کن است. باغدار است و سالهاست از زمین حاصلخیز کن محصول برداشت میکند. او آب این روزهای رودخانه کن را بیماریزا میداند. آلودگیای که موقعیت زیستمحیطی محدوده رودخانه را تحت تأثیر قرار داده است. او میگوید: «یادم میآید آبانبار خانهمان را با آب رودخانه کن پر میکردیم. مصرف روزانه اهالی کن از همین آب رودخانه بود. اما چند سالی است آب رودخانه حتی برای درختان و آبیاری زمین هم مضر شده است. آفت ناشناختهای درختان خرمالو را بیمار کرده است. میوه درخت در ظاهر سالم است اما از درون سیاه و خراب میشود. زمینهای کن برای کاشت انواع صیفی بسیار مرغوب بود. بسیاری از کشاورزان از فروش همین صیفیجات کسب روزی میکردند. متأسفانه چند سالی است امکان کاشت صیفی وجود ندارد، چون محصولی عمل نمیآید.»
دردسر فاضلاب رستورانهای حاشیه رودخانه
رودخانه کن یا رودخانه سولقان، رودی به طول ۳۳ کیلومتر است که از رشته کوه توچال سرچشمه گرفته، از تهران گذشته و در جنوب تهران خشک میشود. این رودخانه با «دِبی» میانگین ۸۸ میلیونمترمکعب بر سال یا حدود ۲۷۰۰ لیتر بر ثانیه، پرآبترین رود تهران است و حوزه آبگیر آن به تنهایی بزرگتر از ۱۲ رودخانه دیگر تهران است. بخش مهمی از این رودخانه که از میان روستاهای امامزاده داود(ع)، کیگا، رندان، سنگان، کشار و سولقان میگذرد سالهاست به فاضلاب خانگی آلوده میشود.
محبعلی که مسئولیت شورایاری محله کن را برعهده دارد در اینباره میگوید: «اگر مشکل آلودگی رودخانه کن را تنها فاضلاب خانگی روستاهای بالا دست منطقه بدانیم به بیراهه رفتهایم. به نظر من مشکل اصلی رودخانه، موضوع فاضلاب رستورانها و کافههای اطراف آن است. موقعیت خانههای روستایی در کوهستان به گونهای است که هیچ چاهی جواب نمیدهد چون زمین سنگی است. این فاضلاب سالهاست جذب خاک و رودخانه میشود، اما مشکل اصلی ما زمانی خود را نشان داد که رستورانها روزبهروز رونق گرفت.
موقعیت گردشگری که در حاشیه رودخانه کن به وجود آمده از نظر زیستمحیطی شرایط را بحرانی کرده است. اگر گردشگران خنکای هوا و خروش رودخانه را میبینند، ما نتیجه بیتوجهی گردشگران به طبیعت را میبینیم. نتیجه دلالانی که از موقعیت گردشگری این محدوده استفاده کرده و رستوران ساختهاند. اگر فاضلاب خانگی روستاها پس از جذب در خاک به رودخانه میرسد، آب فاضلاب رستورانها مستقیم وارد رودخانه میشود.»
فصل گردش در حاشیه رودخانه
خطر آلودگی رودخانهها همیشه برای حاشیهنشینان آن نیست. محبعلی به ورود جبرانناپذیر این آلودگی به خانهها اشاره میکند و میگوید: «یکی از شغلهای رایج افغانیهای مقیم کن، فروش سبزی است. پاک کردن و فروختن انواع سبزی برای خوردن و پختوپز بخش مهمی از درآمد زنان افاغنه است. این سبزیها با آب رودخانه شسته و از آب این رودخانه استفاده میشود. متأسفانه این معضلات در شورا مطرح میشود و به گوش مسئولان نیز میرسد، اما واکنشها کم است.»
با «مهدی احمد» مسئول شورای روستای «رندان» صحبت میکنیم. او براین باور است که آب رودخانه کن این روزها در بیشترین میانگین خود قرار دارد. این پرآبی تا اواخر خرداد ادامه دارد. این روزها، روزهای اوج آبگیری کشاورزان و باغداران است. متأسفانه شرایط مناسبی برای کنترل فاضلاب روستا و هدایت آن به یک تصفیهخانه وجود ندارد. پسماندهای خانگی و زبالههای گردشگران شرایط را سختتر میکند.»
ساخت تصفیهخانه روستای امامزاده داود(ع) اعتبار مالی ندارد
«مجتبی فتحعلی» دهیار روستای امامزاده داود(ع) راهحل اصلی حفظ سلامت رودخانه کن را ساخت تصفیهخانه میداند و میگوید: «کنترل منابع آلاینده رودخانه کن از سال 1384 آغاز و برای واحدهایی که فاقد سیستم تصفیه فاضلاب بودند اخطاریه صادر شد. این واحدها حدود ۲تا ۳ ماه فرصت داشتند تا نسبت به نصب سیستم تصفیه فاضلاب اقدام کنند.
در ادامه این طرح قرار شد پرونده واحدهایی که برای اصلاح اقدام نکنند به جرم تهدید علیه بهداشت عمومی برای رسیدگی به دادگاه ارسال شود. با همه تلاشهای انجام شده و پیگیری دهیاری روستای امامزاده داود(ع)، نتیجه کار به ساخت تصفیهخانه در این روستا منجر شد. اما به دلیل نبود اعتبارات مالی تصفیهخانه در میانه راه مانده و زمانی میتوانیم به نتیجه کار امیدوار باشیم که سیستم شبکه منسجم فاضلاب در روستا نصب شود و تصفیهخانه به بهرهبرداری برسد.»
ساخت تصفیهخانه برای روستای امامزاده داود(ع) اگر به نتیجه برسد تنها اول راه است. دهیارروستای امامزاده داود(ع) میگوید: «جمعیت این روستا ۴۵۰ نفر است. ۱۴۲ خانوار در این روستا زندگی میکنند ولی در فصول بهار و تابستان که زائرسراها فعال میشوند و زائران و گردشگران به روستا میآیند، جمعیت به یک میلیون نفر هم میرسد. این در حالی است که خانهها و زائرسراها شبکه فاضلاب استاندارد ندارند. این فاضلاب به رودخانه ریخته میشود. بدون شک ورود این حجم فاضلاب به رودخانه خطرات جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت.»
تصفیهخانه مرکزی در سولقان ساخته شود
«ساخت تصفیهخانه تنها برای روستای امامزاده داود(ع) کافی نیست.» «امیدقربانزاده» فعال محیطزیست و مدیر انجمن طبیعت پایدار میگوید: «برای روستای امامزاده داود(ع) تصفیهخانه ساختیم، اما مشکل روستاهای دیگر چه میشود؟ بهتر است یک تصفیهخانه مرکزی در روستای سولقان ساخته و فاضلاب همه روستاهای بالادست وارد این تصفیهخانه شود. متأسفانه نمایی که امروز از روستای منطقه ۵ بهخصوص سنگان و سولقان داریم، نمایی روستایی نیست.
نمایی است کاملاً بیهویت. یعنی در دل کوه و در دل باغها، خانهها و آپارتمانهای 7ـ 8 طبقهای میبینید که بین شهروروستا ماندهاند. حالا این آپارتمانهای به ظاهر زیبا، مدتهاست بدون اینکه کسی به پیامدهای ساخت آن فکر کرده باشد در حال آلوده کردن محیطزیست و رودخانه هستند. چاههای جذبی به هیچ عنوان در این روستاها کارکرد ندارند. بنابراین بسیاری از این خانهها فاضلابهایشان را در رودخانه رها میکنند که همین موجب از بین رفتن سلامت آب میشود. ورود انواع شویندهها، آلودگیها و... به آب رودخانه، به سلامت محصولات کشاورزی هم آسیب میزند.»
این فعال محیط زیست میگوید: «نگاه سطحی به مقوله محیطزیست بهویژه وقتی حرف سلامت مردم در میان باشد موجب تعجب است. رودخانه کن از بالادست با فاضلاب خانگی و رستورانهای بینراهی آلوده میشود، بخشی از آن دریاچه شهدای خلیجفارس را پر میکند و در مسیر پایانی به آلودگیهای صنعتی نیز آغشته میشود. این اتفاق بد برای پرآبترین رودخانه تهران که بیشترین بهرهبرداری را دارد یک بحران محسوب میشود.»
