![«شیشه» افغانستان، در راه اروپا](/img/newspaper_pages/1400/06-shahrivar/04/rooyi/238.jpg)
«شیشه» افغانستان، در راه اروپا
مسدود ماندن داراییهای افغانستان در بانکهای غربی، میتواند به افزایش تولید موادمخدر صنعتی از سوی طالبان منجر شود
![«شیشه» افغانستان، در راه اروپا](/img/newspaper_pages/1400/06-shahrivar/04/rooyi/238.jpg)
محمدامین خرمی- روزنامهنگار
افغانستان، همیشه بزرگترین تولیدکننده تریاک در جهان بوده، اما 4سالی است که سمت و سوی تولید موادمخدر در این کشور هم تغییر کرده است. تولید و فروش متامفتامین یا همان «شیشه»، سود هنگفتی دارد که افغانها سالها از آن غافل بودهاند، اما اکنون خود یک پای بازار آن بهخصوص در اروپا هستند.
حدود 2هفته از سقوط کابل و دولت اشرف غنی در افغانستان میگذرد و هنوز تکلیف داراییهای مسدود شده این کشور خارج از مرزهایش معلوم نیست. طالبان شاید برای اداره کشور طی مدتی کوتاه منابع مالی لازم را داشته باشد، اما چرخیدن چرخ اقتصاد و اداره یک کشور، نیازمند تزریق مداوم پول است؛ پولی که اگر طالبان از طریق سامان دادن اقتصاد و دسترسی به داراییهای خارجی خود بهدست نیاورد، قطعا بهزودی از طریق فروش موادمخدر تامین خواهد شد.
در بخشهایی از افغانستان، تولید مخدر شیشه، گوی سبقت را از تولید تریاک ربوده است؛ اتفاقی که طبق اعلام مرکز پایش موادمخدر اروپا، در سکوت کامل و به دور از چشم رسانهها در حال رخ دادن است. این نهاد هشدار داده که همزمان با خروج آمریکا از افغانستان و آشفتگی بیسابقه در این کشور، باید منتظر افزایش ورود شیشه تولیدی افغانستان به اروپا باشیم.
از حدود 7سال قبل، گزارشهایی در رسانهها دیده میشد که از تولید شیشه در لابراتوارهای کوچک خانگی در افغانستان حکایت داشت. آن زمان، شیشه را از داروهای معمولی همچون شربت سرماخوردگی تولید میکردند که به راحتی در داروخانهها یافت میشد. این روش اما پیچیده و اندکی خطرناک بود و تولید شیشه از آن، نیاز به تسلط به علم شیمی داشت. کمکم افغانها متوجه شدند که میتوانند از یک گیاه محلی به نام «افدرا» متامفتامین تولید کنند. زمانی از این دارو که ریشه آن به طب سنتی چین میرسد، برای درمان درد کلیه استفاده میشد اما الان به راحتی در زمینهای پهناور و در سطح تپهها کشت میشود. مهمترین ترکیب شیشه، یعنی ماده «افدرین» از گیاه افدرا گرفته میشود.
شیشه 12هزار دلاری
مناطق غربی افغانستان، بیش از دیگر مناطق برای کشت افدرا مناسب است. مرکز پایش موادمخدر اروپا در گزارش سال گذشته خود آورده که موفق شده با بررسی تصاویر ماهوارهای، دستکم 300کارگاه تولید شیشه را در شهرستانهای غرب افغانستان شناسایی کند.
وجود مواداولیه مرغوب و ارزان در افغانستان موجب شده که هزینه تولید شیشه در این کشور، نسبت به سایر نقاط جهان بهشدت کاهش پیدا کند. همین مسئله، تولید شیشه در افغانستان را بسیار به صرفه و آن را به رقیب جدی تولید موادمخدر سنتی تبدیل کرده است. هماکنون نیم کیلوگرم افدرا در افغانستان حدود 300دلار فروخته میشود. این ماده گیاهی برای ساخت 12کیلوگرم از مواداولیه شیشه کافی است که میتوان از آن 8کیلوگرم شیشه تولید کرد. یک کیلو شیشه تولید شده از مواد گیاهی مرغوب، در کابل بین 10 تا 12هزار دلار به فروش میرسد. ارزان بودن مواداولیه و سادگی روش تولید، باعث شده تا بسیاری از تولیدکنندگان سابق تریاک، به سمت تولید شیشه بروند. کشت خشخاش هم با کشت افدرا جایگزین شده است.
شیشه تولیدی در افغانستان به راحتی میتواند از همان مسیرهای سنتی ارسال تریاک و هروئین، به سمت بازارهای بزرگ مصرف در خاورمیانه، آسیای مرکزی، اروپا، شمال آفریقا، جنوب خلیجفارس و قاره آمریکا راه پیدا کند. شیشههای تولیدی افغانستان حتی در کشورهایی مانند استرالیا که فاصله زیادی با این کشور دارد هم کشف شده است. اخیرا در استرالیا محمولهای به ارزش بیش از ۱۵میلیون دلار کشف شده است. قاچاقچیان شیشه را در بطریهای آب معدنی حل کرده و به این کشور برده بودند. نتیجه آزمایشها از محموله کشف شده نشان میدهد که این ماده مخدر از گیاه افدرا کشت شده، در افغانستان تولید شده است. دولت استرالیا اعلام کرده که میزان ورود شیشه تولیدی در افغانستان به این کشور طی 2 سال اخیر افزایش پیدا کرده است.
اروپا؛ بازار اصلی موادمخدر افغانستان
طبق گزارش نهادهای بینالمللی، افغانستان تولیدکننده 80درصد تریاک مصرفی در جهان است. اروپا بازار اصلی تریاک تولیدی افغانستان است. هروئین افغانستان نیز اغلب از بازارهای اروپایی سر در میآورد. مسیر اصلی قاچاق نیز از طریق خاک ترکیه و کشورهای حوزه بالکان است. طبق گزارشهای رسمی، شیشه تولید افغانستان درکشورهای مختلف جهان ازجمله ترکیه کشف شده است. مقامات اروپایی میگویند: ورود شیشه افغانستان به بازار ترکیه، بهمعنای سرایت آن به بازار اروپاست.
دفتر موادمخدر و جرائم سازمان ملل در سال2019 در گزارشی اعلام کرده که برآوردهایش نشان میدهد ارزش تجارت موادمخدر افغانستان در بازارهای هدف، حدود 2میلیارد دلار است که برابر با 11درصد از تولید ناخالص داخلی افغانستان است. این در شرایطی است که طبق گزارش همین نهاد، حدود 71هزار هکتار زمین زیرکشت موادمخدر در دهه1990 میلادی در افغانستان اکنون حدود 87درصد افزایش یافته است.
ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان، هفته گذشته در نخستین نشست مطبوعاتی خود وعده داد که طالبان تولید موادمخدر در افغانستان را به صفر میرساند. بهاعتقاد بسیاری از تحلیلگران، طالبان برای دست یافتن به مشروعیت و پذیرفته شدن از سوی جامعه جهانی به چنین اقداماتی نیازمند است. همانطور که سخنگوی طالبان هم در سخنانش تأکید کرد، از بین بردن تولید موادمخدر در افغانستان نیازمند همراهی مالی نهادهای بینالمللی دیگر کشورهای جهان است. این وعده طالبان درصورت ادامه بلوکه شدن منابع مالی افغانستان در خارج از مرزها، با شک و تردید روبهرو خواهد شد. فروپاشی اقتصاد افغانستان، در همین ابتدای کار میتواند به پاشنه آشیل طالبان تبدیل شود. بنابراین این گروه هرچه بتواند انجام خواهد داد تا مانع از چنین اتفاقی شود. در چنین شرایطی، تصمیم طالبان برای تولید موادمخدر دور از ذهن نیست. هرچه باشد، تجارت موادمخدر تجارت پرسودی است که طالبان میتواند از آن تا حد زیادی برای اداره جامعه و تامین هزینههای خود استفاده کند.