![ادای دین به میرزاآقا تبریزی](/img/newspaper_pages/1399/10-%20dey/21/GARN/04-06.jpg)
ادای دین به میرزاآقا تبریزی
صد و پنجاهمین سال تولد نمایشنامهنویسی در ایران
![ادای دین به میرزاآقا تبریزی](/img/newspaper_pages/1399/10-%20dey/21/GARN/04-06.jpg)
مهرداد رهسپار
نمایش کمدی «شب سیزدهم» نوشته و کارگردانی حمید امجد در سال1379 به صحنه میآید. اجرای این نمایش در سالن اصلی تئاتر شهر مصادف با صد و پنجاهمین سال تولد نمایشنامهنویسی در ایران است. زیرا دقیقا 150سال پیش، میرزا آقا تبریزی، تحتتأثیر فتحعلی آخوندزاده، نخستین نمایشنامههای فارسی را به رشته تحریر درآورد، اما تا سالیان سال این نمایشنامهها به نام میرزاملکم خان بود. کارگردان در بروشور اجرا بر این مسئله تأکید کرده و نوشته بود: «کسی که متن شب سیزدهم بیش از همه وامدار اوست، میرزاآقا تبریزیاست، نابغهای شگفت که در عصر خاموشی، نخستین نمایشنامههای فارسی زبان را نوشت». یک سال پیش از اجرای شب سیزدهم، کتاب «تیاتر قرنسیزدهم: نخستین نمایشنامههای ایرانی» نوشته حمید امجد توسط نشر نیلا منتشر شده است. امجد در آن کتاب که فصلی را به میرزاآقا تبریزی اختصاص داد. این کتاب برای دانشجویان ادبیات و تئاتر زمان خود منبعی تازه و قابل توجه شد، زیرا امکان آشنایی با نمایشنامهنویسی پیش از مشروطه و عصر مشروطه را برای آنها فراهم میکرد. نمایش شب سیزدهم حمید امجد وامدار همین پژوهش اوست. امجد در کنار الهامگرفتن از مسائل و موضوعات عصر مشروطه، از ویژگیهای نمایش سنتی ایران، مانند تختحوضی و نمایشهای زنانه نیز استفاده کرد تا داستانهایی کمدی از تاریخ مشروطه را روی صحنه بازنمایی کند. از سوی دیگر با مطالعهای که او در ادبیات طنز عصر مشروطه و نیز در تصنیفهای آن دوران داشت، فرصتی برای ساختن صحنههایی موزیکال فراهم شد. این فضاسازی شاد و کمیک از عصر مشروطه بعدها توسط بسیاری از کارگردانان مورد تقلید قرار گرفت. اما قصههای فرعی این نمایش کمدی را مسائلی جدی چون تجدد، آزادی زنان در عصر مشروطه، ترور ناصرالدین شاه و اجرای نمایشهای زنانه در پستوی خانهها میساختند.
از اجرای این نمایش در آذر و دی1379 در سالن اصلی تئاتر شهر استقبال شد، زیرا هم موفق به سرگرمی مخاطب شد و هم طعنههایی شوخطبعانه به سیاستهای عصر خود داشت.