• دو شنبه 24 مرداد 1401
  • الإثْنَيْن 17 محرم 1444
  • 2022 Aug 15
شنبه 13 دی 1399
کد مطلب : 120559
+
-

تالیف برای تئاتر؛ خواندنی‎های دانشجویان تئاتر در دهه هفتاد


بهرام بیضایی؛ تجدید چاپ نمایش در ایران

در حیطه‎‌‎ تاریخ تئاتر ایران چاپ و تجدید چاپ 2اثر در این دهه قابل توجه است. کتاب نمایش در ایران بهرام بیضایی که در سال 1344خورشیدی برای نخستین بار منتشر شده بود در دهه‎‌‎ 70 پس از ربع قرن تجدید‌چاپ می‎‌‎شود. پیش از این کتاب تحقیقات پراکنده‎‌‎ای درباره تاریخ نمایش ایرانی، نظیرکتاب بنیاد نمایش در ایران اثر دکتر ابوالقاسم جنتی عطایی صورت گرفته بود. اما همچنان تنها مرجع معتبر و البته نایاب تا سال 1379همین کتاب نمایش در ایران بود. این کتاب هنوز منبعی موثق و خواندنی‎‌‎ است. این هم از توانایی بیضایی است که در 27سالگی چنین پژوهشی را فراهم کرده است و هم از غفلت دیگر پژوهندگان که نتوانستند بدیلی بیاورند برای این کتاب. تمرکز اصلی کتاب نمایش در ایران بر بنیان‎‌‎های نمایشی ا‎‌‎ست. در نبود گزاره‎‌‎های مستدل تاریخی محقق روش کار بدیعی اختیار کرده است. کتاب به دو بخش پیش و پس از اسلام تقسیم شده و ذیل این تقسیم‎‌‎بندی گونه‎‌‎های مختلف نمایش ایرانی (همچون تعزیه و نقالی و نمایش‎‌‎های شادی‎‌‎آور و عروسکی) واکاوی شده است. یعنی سیر تحقیق توأمان که تاریخی‎‌‎ است، موضوعی ا‎‌‎ست. بیضایی در این کتاب به مدخل تئاتر فرنگی‎‌‎مآب و تئاتر معاصر نمی‎پردازد و بر همان ریشه‎‌‎ها و بنیان‎‌‎ها می‎‌‎ماند. انتشار مجدد این کتاب در دهه‎‌‎ 70رخداد مبارکی بود، خاصه در محیط آموزشی و دانشگاهی تئاتر ایران.
 
مصطفی اسکویی؛ تئاتر ایران از مسکو 

در سال1370کتاب متفاوتی منتشر می‎‌‎شود. مصطفی اسکویی کتاب پژوهشی در تاریخ تئاتر ایران را در مسکو به چاپ می‎‌‎رساند. این پژوهش البته در قیاس با کار بیضایی قاعده‎‌‎مند‎‌‎تر و مفصل‎‌‎تر به‎‌‎نظر می‌رسد و بنا بر تقسیم‎‌‎بندی نویسنده تئاتر باستان و تئاتر قرون وسطی و تئاتر معاصر را دربرمی‎‌‎گیرد. صرف‎‌‎نظر از کیفیت چنین طبقه‎‌‎بندی، سهم تئاتر باستان و قرون وسطی در این کتاب قریب به 500صفحه‎‌‎ای تنها 69صفحه است و از انواع مبادی نمایش در ایران تنها به تعزیه پرداخته است. دکتر اسکویی که خود مؤسس هنرکده و تئاتر آناهیتا ا‎‌‎ست، دوران معاصر تاریخ تئاتر خود را به پیش و پس از تأسیس گروه تئاتر آناهیتا تقسیم می‎‌‎کند. در اینکه خانواده اسکویی در شناخت استانیسلاوسکی و شیوه یا سیستم تئاتر علمی در ایران و پرورش نسلی درخشان از تئاتری‎‌‎ها نقش شکوهمندی داشته‎‌‎اند شکی نیست اما خویشتن را قاعده‎‌‎ تاریخ قراردادن مشکوک است. با این همه آنچه در کتاب پژوهشی در تاریخ تئاتر ایران چشمگیر است جزءنگری نویسنده است بر جریانات معاصر تئاتر ایران تا دهه‎‌‎ 60. ماده‎‌‎ خام تحقیق در این کتاب دیده‎‌‎ها و تجربه‎‌‎های نویسنده است و تکیه بر نقد و خبرهای مطبوعات و اعلانات و بروشورهای نمایش‎‌‎ها و خبرنامه‎‌‎های وزارتخانه‎‌‎ها. کتاب اسکویی به شمارگان 3000نسخه در مسکو منتشر شد، بامقدمه‎‌‎هایی از دانیل کمیساراوف و ب. سمینوف در انستیتوی دولتی تئاتر، موسیقی و سینمای لنینگراد که نوشته بود این کتاب باید تدریس شود!از سرنوشت این کتاب در روسیه، ترجمه و تدریس آن خبری نداریم. همچنان نمی‎‌‎دانیم که چطور کتاب دست به‎‌‎دست گشت و هیاهو به پا کرد.
 
احمد دامود؛ آموزگار کارگردانی کارگردانان جوان

احمد دامود که سال‎‌‎ها در فضای آکادمیک تئاتر ایران به تدریس بازیگری و کارگردانی پرداخته بود، در سال 1376دست به‎‌‎کار شد تا کمبود منابع مکتوب در رشته تخصصی خود را جبران کند. حاصل همت او کتاب اصول کارگردانی تئاتر بود که به سرعت تبدیل به معتبرترین مرجع دانشگاهی در این رشته شد. اصول کارگردانی تئاتر کتاب موجز و مفیدی ا‎‌‎ست که در عین اختصار هیچ‎‌‎کدام از اصول اولیه کارگردانی تئاتر را از قلم نینداخته است. این کتاب تا به امروز بالغ بر پانزده بار تجدید چاپ شده است که همین حکم پرمایگی آن است.
 
جلال ستاری؛  فصل‎های جامانده از فصلنامه

لاله تقیان و جلال ستاری که سالیان سال چراغ فصلنامه تئاتر را روشن نگاه داشته بودند در سال1374کتاب درباره تعزیه و تئاتر در ایران را روانه بازار کردند. این کتاب در اصل دستچین مقالاتی ا‎‌‎ست که آنها برای انتشار در آخرین شماره فصلنامه تئاتر در آن ایام تدارک دیده بودند. فصلنامه تئاتر حاصل تلاش تقیان و ستاری پیش از انقلاب بود. لاله تقیان در پاییز سال 1356نخستین شماره از این فصلنامه را منتشر کرد و تا پاییز 1357چهار شماره از آن منتشر شد. پس از انقلاب لاله تقیان تا پایان زمستان 1370شانزده شماره از این نشریه تخصصی را به جامعه علاقه‎‌‎مندان تئاتر عرضه کرد تا اینکه در انتشار آن وقفه افتاد. کتاب درباره تعزیه و تئاتر در ایران با چهار بخش سامان گرفته است. در بخش نخست علی بلوکباشی، ژان کالمار، شکیل حسین و دیگران مقالاتی مفصل درباره تعزیه نوشته‎‌‎اند که خاصه مقاله ژان کالمار، بانیان تعزیه خوانی، هر چند خالی از اشکال نیست، به‎‌‎شدت دقیق و حاوی اطلاعات مهم تاریخی ا‎‌‎ست. بخش دوم این کتاب به نمایش تخت حوضی اختصاص یافته و بخش سوم گوشه‎‌‎هایی از تاریخ تئاتر در ایران نام گرفته است. آخرین بخش کتاب نیز گزارش‎‌‎هایی می‎‌‎دهد درباره نمایشنامه‎‌‎های کهن. در فصلی با نام گوشه‎‌‎هایی از تاریخ تئاتر در ایران با 2 مقاله از آندرانیک هویان مواجه هستیم؛ اولی در شناخت مانول ماروتیان چهره شاخص تئاتر ارامنه و دیگری در باب سابقه اجراهای نمایشنامه اتللو در ایران. آندرانیک هویان در این مقاله به دقت اجراهای متعدد اتللو در ایران را از 1303تا 1370بررسی می‎‌‎کند. به گزارش این مقاله در نوزدهم آذر‎‌‎ماه 1370نمایشنامه اتللو به کارگردانی هوشنگ توکلی در سالن اصلی تئاترشهر به اجرا درآمده است و در آن هوشنگ توکلی و مهرانه مهین‎ترابی و جمشید جهانزاده و دیگران به ایفای نقش پرداخته‎‌‎اند. به نوشته هویان نمایش بی‎‌‎روح و دلمرده و بی‎‌‎جان و بسیار ضعیف بوده، مشتی نمونه خروارها اجرای تئاتر در سال‎‌‎های آغازین دهه 70.

این خبر را به اشتراک بگذارید