تب هوش مصنوعی در مستطیل سبز

زهرا خلجی | روزنامه‌نگار

شاید عجیب به‌نظر برسد، اما پیش از آنکه داور سوت آغاز نخستین بازی جام جهانی را به صدا درآورد، میلیون‌ها بازی از قبل برگزار شده‌ بود‌نه در ورزشگاه‌ها، بلکه در حافظه رایانه‌ها. الگوریتم‌های هوش مصنوعی با تکیه بر انبوهی از داده‌ها مسابقات را شبیه‌سازی می‌کنند تا شانس برد هر تیم، احتمال صعود و حتی قهرمان جام را پیش‌بینی کنند. تا چند سال پیش از آنکه هوش مصنوعی به این شکل ‌ در دسترس عموم مردم قرار بگیرد، پیش‌بینی نتایج را به اختاپوسی به نام «پل» می‌سپردند که با انتخاب یکی از2 جعبه غذا، برنده را پیش‌بینی می‌کرد، اما امروز شرایط تغییر کرده و هوش مصنوعی وارد شده است؛‌ آیا AI  واقعاً می‌تواند جام جهانی را پیش‌بینی کند؟‌

محبوب‌ترین روش
شاید مشهورترین ابزار پیش‌بینی جام جهانی، شبیه‌سازی مونت‌کارلو باشد. در این روش، رایانه مسابقات را صدها هزار یا حتی میلیون‌ها بار اجرا می‌کند.
اگر در یک میلیون شبیه‌سازی، آرژانتین ۱۸۰ هزار بار قهرمان شود مدل، احتمال قهرمانی این تیم را ۱۸درصد اعلام می‌کند. این همان روشی است که بسیاری از شرکت‌های تحلیل داده پیش از هر جام جهانی از آن استفاده می‌کنند. 

هوش مصنوعی آینده را می‌بیند؟
پاسخ چندان ساده نیست. بررسی پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد حتی بهترین مدل‌های هوش مصنوعی تنها در ۶۰ تا ۷۰درصد موارد می‌توانند نتیجه یک مسابقه را به‌درستی پیش‌بینی کنند. اگرچه این میزان از حدس کارشناسان عادی بیشتر است، اما هنوز فاصله زیادی با قطعیت دارد.

فوتبال هنوز الگوریتم‌ها را غافلگیر می‌کند
فوتبال فقط مجموعه‌ای از اعداد نیست. یک کارت قرمز، مصدومیت دقیقه آخر، اشتباه داور، فشار روانی، خلاقیت یک بازیکن یا حتی خوش‌شانسی می‌تواند تمام محاسبات هوش مصنوعی را بر هم بزند. الگوریتم‌ها گذشته را به‌خوبی می‌شناسند، اما هنوز نمی‌توانند لحظه‌های غیرقابل پیش‌بینی را با دقت کافی مدل‌سازی کنند؛ همان لحظه‌هایی که فوتبال را به محبوب‌ترین ورزش جهان تبدیل کرده‌اند.

جام جهانی2022؛ آزمون بزرگ AI
بیشتر مدل‌ها قبل از آغاز جام2022  برزیل، فرانسه و آرژانتین را مدعیان اصلی می‌دانستند. در نهایت آرژانتین قهرمان شد، اما تقریباً هیچ مدلی مسیر دقیق این تیم تا فینال یا بسیاری از شگفتی‌های تورنمنت، مانند حذف زودهنگام برخی مدعیان‌ را به‌درستی پیش‌بینی نکرد. اکنون مدل‌های جدید علاوه بر داده‌های آماری از موارد زیر نیز استفاده می‌کنند: تصاویر مسابقه، داده‌های حسگرها، GPS بازیکنان، هوش مصنوعی مولد و مدل‌های زبانی مانند ChatGPT برای تحلیل تاکتیکی. در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز ابزارهای هوش مصنوعی در تحلیل فنی تیم‌ها و آماده‌سازی مسابقات نقش پررنگ‌تری پیدا کرده‌اند.

نکته‌های آماری 
میزان دقت بهترین مدل‌ها: حدود 60 تا ۷۰درصد 
پیش‌بینی نتیجه دقیق: معمولا‌ کمتر از ۲۰درصد
پیش‌بینی قهرمان جام: بین ۱۵ تا ۳۰درصد