چشم تازه، ساخت ایران

ساسان شادمان‌منفرد | روزنامه‌نگار

فناوری‌های نوین در آستانه ایجاد تحولی بزرگ با استفاده از هوش مصنوعی در زندگی نابینایان قرار گرفته‌اند. در ایران هم پژوهشگران و شرکت‌های فناور با طراحی عینک‌های هوشمند، عصاهای الکترونیکی و سامانه‌های تشخیص تصویر، گام‌هایی برای افزایش استقلال نابینایان برداشته‌اند. ابزارهایی که می‌توانند موانع را شناسایی کنند، نوشته‌ها را بخوانند و حتی محیط اطراف را با صدای فارسی توصیف کنند. هرچند برخی از این فناوری‌ها هنوز در مراحل توسعه هستند، اما نویدبخش آینده‌ای‌ هستند که محدودیت بینایی، مانع کمتری برای حضور مستقل در جامعه خواهد بود. به مناسبت روز جهانی عصای سفید، سراغ معرفی برخی از آنها رفته‌ایم.

عینک مجهز به هوش مصنوعی
احسان دارستانی، پژوهشگر ایرانی، دستیار بینایی هوشمندی طراحی کرده است که با دوربین نصب‌شده روی عینک یا هدست، تصاویر محیط را دریافت می‌کند. هوش مصنوعی این سامانه اطلاعات تصویری را تحلیل کرده و از طریق هدفون، اشیاء و محیط اطراف را برای نابینایان توصیف می‌کند.

کاربرد هوش مصنوعی بدون اینترنت
یکی از دستاوردهای پژوهشگران ایرانی، توسعه ابزارهای کمک‌بینایی بدون نیاز به اینترنت است. در پروژه‌هایی مانند «لوسیدوی»، پردازش تصاویر مستقیماً روی تلفن همراه انجام می‌شود. این روش علاوه بر حفظ حریم خصوصی، امکان شناسایی موانع و دریافت هشدارهای صوتی را بدون اتصال اینترنت فراهم می‌کند.

تشخیص اسکناس و محصولات
دستیار بینایی طراحی‌شده توسط احسان دارستانی، قابلیت شناسایی اسکناس، کارت بانکی و خواندن برچسب محصولات فروشگاهی را دارد. کاربر نابینا می‌تواند با فرمان صوتی، اطلاعات اشیای مقابل دوربین را دریافت کند. این فناوری با هدف افزایش استقلال افراد در خرید و فعالیت‌های روزمره توسعه یافته است.

مسیریابی هوشمند
پروژه ایرانی «لوسیدوی» به سرپرستی توسعه‌دهنده آن، مهدی خداکرمی، برای شناسایی موانع محیطی طراحی شده است. این نرم‌افزار با دوربین تلفن همراه، اشیایی مانند تیر برق، موانع خیابانی و جدول‌ها را تشخیص می‌دهد و هشدارهای صوتی فارسی ارائه می‌کند؛ البته هنوز سامانه کامل مسیریابی مقصدبه‌مقصد نیست.

عصاهای هوشمند
اغلب پژوهشگران ایرانی روی توسعه عصاهای هوشمند مجهز به دوربین، حسگر و هوش مصنوعی فعالیت کرده‌اند. نمونه پژوهشی «پیشیار» با شناسایی موانع، برنامه‌ریزی مسیر و هشدارهای لرزشی، به حرکت ایمن‌تر نابینایان در محیط‌های داخلی کمک می‌کند و قابلیت تعامل صوتی نیز دارد.

تبدیل تصاویر به توضیحات صوتی
توسعه‌دهندگان ایرانی با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، سامانه‌هایی برای توصیــف تــصاویر ساخته‌اند. در یکی از این طرح‌ها، دوربین تلفن همراه تصویر محیط را ثبت می‌کند و پس از پردازش، توضیحات به‌صورت متن و صدا ارائه می‌شود تا افراد نابینا محیط اطراف خود را بهتر درک کنند.