بوی بهار عطر سبزی کوهی

ثریا روزبهانی|خبرنگار

منطقه 22

وقتی باران بهاری می‌زند، کم‌کم ساقه و برگ‌ سبزی‌های کوهی در ارتفاعات کن، جاده امامزاده داود(ع) و روستاهای این محدوده سر از خاک بیرون می‌آورند و کوه‌ها و تپه‌های اطرافش یکدست رخت سبز بر تن می‌کند. سال‌هاست که بومیان و روستاییان این محدوده از اواخر فروردین تا اوایل خرداد برای چیدن این سبزی‌های پرخاصیت و معطر با بیلچه و چاقویی کوچک راهی کوه می‌شوند و طولی نمی‌کشد که با کیسه پر از سبزی‌هایی مانند والک، سیرک، قارچ و ریواس برمی‌گردند. سبزی و گیاهانی که بدون کود و آفت‌کش شیمیایی روییده و عطر خوش‌شان فراموش‌نشدنی است و طعمشان هم تا مدت‌ها زیر زبان باقی می‌ماند. سولقان، واریش، وردیج و رندان از جمله روستاهایی هستند که در فصل بهار، علاوه بر اهالی، ساکنان غیربومی هم برای چیدن سبزی‌های کوهی به آنها سر می‌زنند. هرچند اهالی اعتقاد دارند غیربومی‌ها اغلب این گیاهان پرخاصیت را نابود می‌کنند و از بین می‌برند. 


 روستای سولقان 
کسب و کار برای افراد سودجو 

لوچوک، ریواس، والک، سبزهای کوهی ارتفاعات روستای سولقان است که به گفته «عسگری» دهیار روستای سولقان به دلیل برداشت بی‌رویه، رویش آنها در این محدوده کم شده است. عسگری می‌گوید: «چیدن سبزی‌های کوهی از قدیم بین روستاییان مرسوم بود و فقط بومیان به اندازه نیاز خودشان آنها را می‌کندند، اما اکنون افراد سودجو برای کسب درآمد به دلیل خاصیت دارویی این گیاهان، بیشتر آنها را می‌چینند و برای فروش روانه بازار می‌کنند.» طبق گفته‌های عسگری این سبزی‌ها و گیاهان دارویی در ارتفاعات روستاهای پالون، رندان و امامزاده داود(ع) بیشتر از نقاط دیگر است. 

 روستای وردیج 
طیبعت ناب را نایاب نگه داریم 

«علیرضا سلطانی» دهیار روستای وردیج معتقد است سبزی‌های کوهی این ارتفاعات، بیش از این، نیاز به رسانه‌ای شدن ندارد چراکه باعث می‌شود افراد غیر‌بومی بیشتری به این روستا بیایند و طبیعت بکرش را نابود کنند. او در این‌باره می‌گوید: «سبزی‌چینی در نخستین هفته‌های بهار انجام می‌شود. در این زمان، آن دسته از گیاهان مرتعی هم که خوراکی نیستند و هنوز سر از خاک برنیاورده یا به گل‌دهی نرسیده‌اند، لگدکوب علف‌چینان می‌شوند. به همین خاطر کم‌کم این طبیعت بکر و زیبا به واسطه بی‌توجهی گردشگران از بین می‌رود. درست مانند کاشت نهال توت در حاشیه جاده این روستا که اغلب آنها به دست گردشگران و افراد غیر‌بومی کنده شده یا آسیب دیده‌اند.»

 روستای واریش
کمیاب شدن‌گونه‌های گیاهی 

«سیدسعیدرضا صالحی» دهیار روستای واریش اعتقاد دارد چیدن بی‌رویه سبزی‌های کوهی در سال‌های اخیر باعث شده است که برخی از این‌گونه‌های گیاهی تا مرز کمیاب شدن پیش برود. او در این‌باره می‌گوید: «گیاهان و سبزی‌های کوهی سرشار از مواد مغذی و معدنی است که برای سلامتی مفید است، اما در این فصل گردشگران بسیاری برای چیدن سبزی‌هایی مانند والک، سیرک یا ریواس به این روستا سفر می‌کنند و به دلیل نداشتن اطلاع و آگاهی کافی از نحوه چیدن برخی از این گیاهان، آنها را از پیاز یا ریشه‌شان از خاک بیرون می‌کشند. به همین خاطر سال بعد دیگر ریشه یا پیازی وجود ندارد که دوباره جوانه بزند. غیربومی‌ها با بیلچه به جان طبیعت می‌افتند و ریشه گیاه را از ته در می‌آورند. اما اهالی می‌دانند باید جوانه این گیاه را که همسطح زمین یا قسمتی را که از خاک بیرون آمده برش بزنند و به قسمت پایین آن که زیر خاک است، دست نزنند.» صالحی می‌گوید: «چون محدوده‌ای که این گیاهان در آن می‌روید، بسیار وسیع است، دهیاری نمی‌تواند برای این مسئله کاری کند. اما برای جلوگیری از نابودی این گیاهان، سازمان منابع طبیعی بهترین نهاد نظارتی است که می‌تواند در این مورد کاری انجام دهد.» والک، سورکه، ریحان و قارچ از جمله گیاهان کوهی این روستاست که از اوایل اردیبهشت تا 25 خرداد در مراتع آن می‌رویند. 
 
تفریح قدیمی بانوان روستا 


سر ظهر وقتی وارد روستای وردیج می‌شویم زنان روستایی کنار هم نشسته‌اند و منتظرند تا نان‌فروش بیاید و جیره نانشان را بخرند. دیگر مانند قدیم زنان روستا خودشان نان نمی‌پزند. حتی وقتی از آنها درباره چیدن سبزی‌های کوهی می‌پرسیم، می‌گویند اگر ارزان باشد ترجیح می‌دهند بخرند تا اینکه بروند و از دل کوه بچینند. یکی از زنان قدیم روستا می‌گوید: «قدیم با چند نفر از زنان روستا جمع می‌شدیم و می‌رفتیم سبزی‌هایی مثل لوچوک، والک، ترشک و ‌تره‌کوهی را می‌چیدیم. چون یخچال هم نبود، آنها را خشک و در طول سال برای پخت غذا یا درست کردن دمنوش‌های گیاهی مصرف می‌کردیم.» یکی دیگر از زنان روستا درباره سبزی‌چینی می‌گوید: «در قدیم، یکی از دل‌مشغولی‌ها و تفریحات خانم‌های روستا چیدن سبزی‌های صحرایی بود. عطر و طعم سبزی‌های کوهی غذا را خوشمزه‌تر می‌کرد. معمولاً با سبزی‌هایی که از همین کوه‌ها می‌چیدیم آش، کوکو، پلو، کوفته و سالاد درست می‌کردیم.»


مزرعه خانوادگی از راه رسید 
منطقه 21 

به زودی نخستین مزرعه خانوادگی کلینیک گل و گیاه شهرداری منطقه 21 افتتاح می‌شود. این مزرعه در کنار گلخانه مرکز مشاوره گل و گیاه منطقه قرار دارد. «مهدیه حسین‌زاده» درباره راه‌اندازی این مزرعه می‌گوید: «به دنبال آن هستیم که با توجه به توسعه فضای شهری و دور شدن شهروندان از باغ‌ها و مصرف محصولات ارگانیک، با ایجاد این فضا سبک زندگی شهروندان به‌ویژه بانوانی را که امور خانه را اداره می‌کنند تغییر دهیم. نباید فراموش کرد که این نوع فعالیت‌ها در زندگی شهر‌نشینان و تحول سبک زندگی آنها تأثیر‌گذار است و در کنار آن باعث زیبایی و طراوت منطقه خواهد شد. به همین علت با توسعه باغ سبزیکاری می‌توان به آینده و جذب تعداد بیشتری از اهالی به چنین فعالیت‌هایی امید داشت.» قرار است در این مزرعه اهالی با نحوه کاشت و پرورش انواع سبزی آشنا شود. سپس در فضایی که در اختیار هرکدام از آنها گذاشته می‌شوند، سبزی و صیفی‌ مورد علاقه‌شان را بکارند و برداشت کنند.


بفرمایید گیاهان دارویی 
منطقه 9 

مزرعه گیاهان دارویی به‌زودی در پایگاه یکم شکاری راه‌اندازی می‌شود. «نسیم محبت» مدیرکلینیک و پایگاه آموزشی گل و گیاه شهرداری منطقه9 در این‌باره می‌گوید: «بخشی از این فضا آماده و عملیات تقسیم‌بندی آن انجام شده است. در مزرعه گیاهان دارویی در هر بخش یک نوع داروی گیاهی توسط اهالی این شهرک کاشته می‌شود.» رزماری، به‌لیمو، اسطوخودوس و مریم گلی انواع گیاهان دارویی هستند توسط ساکنان پایگاه یکم شکاری پرورش داده خواهد شد. محبت می‌گوید: «نحوه برداشت و استفاده درست از گیاهان دارویی توسط مربیان این مرکز به شهروندان آموزش داده می‌شود و اهالی می‌توانند از گیاهانی که خودشان پرورش داده‌اند برای درمان بعضی بیماری‌ها استفاده کنند.» 

والک

والک نوعی سبزی صحرایی است که از مناطق کوهستانی چیده می‌شود. برگ‌های آن نواری شکل و دارای یک پیاز کوچک و گل است. برگ و پیاز آن خوراکی، اما گل آن تلخ و در غذا استفاده نمی‌شود. خواص خام آن بیشتر از پخته‌اش است و از آن در کوکو، سبزی پلو و آش استفاده می‌شود. والک سرشار از ویتامین‌های A، B، C و املاح معدنی منگنز، روی، گوگرد و کلسیم است و اثر آرام‌بخش دارد و درد نقرس، روماتیسم و آرتروز را تسکین می‌دهد. 

ترشک

این سبزی،‌گونه‌های زیادی دارد. برگ‌های آن به جهت دارا بودن اسیدهای آلی، طعم ترشی دارد. ترشک سرشار از ویتامین C، آهن، فسفر و پتاسیم است. تصفیه‌کننده خون، معرق، مدر، تب‌بر، اشتهاآور و صفرابر است. برای تقویت معده و کبد بهتر است برگ آن خام استفاده شود. مصرف ترشک در فصول گرم سال از التهاب بدن کاسته، عطش را رفع کرده و به دلیل پتاسیم بالا ادرارآور خوبی است و سموم بدن را خارج و کلیه‌ها را شست‌وشو می‌دهد. 

کنگر 

کنگر گیاهی با برگ‌های خاردار و ساقه‌های ضخیم شبیه به کرفس است. از برگ‌های سبز آن به‌صورت خام در تهیه سالاد و از ساقه آن در تهیه خورش استفاده می‌شود. این گیاه، طبع گرمی دارد و بسیار نیروبخش و مقوی قلب است. برگ‌های این سبزی، موجب کاهش چربی خون شده و به دلیل فیبر نامحلول، بسیار ملین و برای پایین آوردن قندخون سودمند است. اینولین آن باعث افزایش باکتری‌های مفید دستگاه گوارش شده و از سرطان روده باریک می‌کاهد. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در آن نیز پوست را در برابر سرطان محافظت می‌کند. 

ریواس 

ریواس دارای برگ‌های ضخیم و گوشت‌دار است و طعم ترشی دارد. این گیاه سرشار از ویتامین C و فیبر است. خاصیت ضدعفونی‌کنندگی داشته، زخم اثنی‌عشر را بهبود بخشیده و به جهت تقویت کبد و افزایش ایمنی بدن عفونت‌های ویروسی را از بین می‌برد. یکی از مهم‌ترین خواص برگ‌های ریواس آن است که لوزالمعده را وادار به ترشح انسولین کرده و برای کاهش قندخون سودمند است. ریواس به دلیل اسیدهای فراوانی که دارد از افزایش چربی خون جلوگیری کرده و با افزایش ترشح شیره معده موجب بهبود عملکرد هضم و جذب غذا می‌شود. این سبزی پتاسیم، فسفر و کلسیم زیادی دارد و مصرف آن برای کودکان در حال رشد مفید است.