وقتی مدرسه پناه نیست
بررسی علل وقوع ماجرای دردناک سوگند صیادی در گفتوگو با احمد بیگدلی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس
رابعه تیموری | روزنامهنگار
سوگند صیادی پیش از آنکه به خانه برود، از ترس جانش به مسئولان مدرسه هشدار داده بود؛ هشداری که اگر جدی گرفته میشد، شاید سرنوشت این دختر نوجوان کرمانشاهی به شکل دیگری رقم میخورد. روایتهای منتشرشده از این پرونده، حکایت از آن دارد که مسئولان مدرسه با اطلاعدادن موضوعی درباره زندگی شخصی سوگند به پدرش و بدون درنظرگرفتن اتفاقات احتمالی، موجب وقوع این اتفاق تلخ شدند و دفتر زندگی این دختر 16ساله برای همیشه بسته شد. حالا که خبرها نشان از بازداشت پدر و مدیر مدرسه دارند، پرسشهایی که فراتر از محدوده یک پرونده جنایی است، پیش روی افکار عمومی قرار گرفت و بسیاری از نقش تسهیلگری مدرسه برای حل بحرانهای میان دانشآموزان و والدین صحبت کردند و برخی نیز خواستار تعیین تکلیف لایحه منع خشونت علیه زنان پس از گذشت نزدیک به 2دهه شدند تا شاید قانون از تکرار چنین اتفاقاتی پیشگیری کند. بررسی ابعاد اجتماعی و قانونی این موضوع بهانهای برای گفتوگوی همشهری با احمد بیگدلی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شد.
یک چرخه ارتباطی آسیبدیده
احمد بیگدلی وجود زنجیره ارتباطی مؤثر و کارآمد میان مدرسه، دانشآموز و خانواده را از ضروریات نظام تعلیم و تربیت و عوامل کاهش آسیب در نوجوانان میداند و میگوید: «متأسفانه چنین ارتباطی میان این سهضلع آموزشوپرورش وجود ندارد و این گسست ارتباطی باعث میشود که در مسائلی مانند اتفاقی که برای سوگند پیش آمد، نهاد مدرسه بهجای کاهش تنش و حل مسئله، به مشکلات دانشآموز دامن بزند.» این عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی به حساسیت شیوه برخورد با نوجوانان اشاره میکند و توضیح میدهد: «طرح موضوعات و چالشهای مربوط به دانشآموزان با خانواده یا بالعکس ظرافتها و مهارتهای روانشناسی خاصی میطلبد که در این موضوع جای خالی این مهارتها بهخوبی احساس میشود.»
کمبود مشاور متخصص
او ارتباط مناسب مدرسه با نهاد خانواده و اولیای دانشآموزان را در کاهش بروز آسیبهای اجتماعی نوجوانان مؤثر میداند و میگوید: «کمبود نیروهای متخصص در مدارس باعث شده که این نهاد مهم نتواند با خانواده دانشآموزان گفتوگوی مؤثر و مناسبی داشته باشد.» این نماینده مجلس، دادن مشاورههای تخصصی در برخورد با دانشآموزان را از وظایف مربیان و مسئولان مدارس برمیشمرد و توضیح میدهد: «پدر و مادر، آموزشوپرورش را فقط مرجع آموزش آکادمیک به فرزندانشان نمیدانند و بهنوعی انتظار دارند مسئولان و مربیان مدرسه در کاهش آسیبها و نابهنجاریهای اجتماعی دانشآموز هم در کنار آنها باشند و مانند راهنمایی دلسوز به حل چالش کمک کنند. البته انتظار آنها هم بیراه نیست و در یک نظام تعلیم و تربیت سالم و کارآمد، مربیان مدارس باید علاوه بر آنکه برای دانشآموز نقش راهنما و آموزشگر را ایفا میکنند، به خانواده هم شیوه تعامل و برخورد مناسب با فرزندانشان را آموزش دهند.» بیگدلی تحلیل این موضوع بدون درنظرنگرفتن محدودیتها و واقعیات زندگی معلمان و مربیان مدارس را کتمان واقعیتهای موجود جامعه ذکر میکند و میگوید: «البته نباید این موضوع را از قلم بیندازیم که معلمان و مربیان مدارس در شرایطی میتوانند نقش مشاورهای خود را بهدرستی ایفا کنند که زندگی شخصیشان از حداقل رفاه برخوردار باشد و دغدغههای معیشتی و مشکلات زندگی به بزرگترین چالش آنها تبدیل نشود.»

لایحه امنیت خانواده نهایی شد؟
این عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، پیگیری لایحه منع خشونت علیه زنان و امنیت خانواده را از اقدامات این کمیسیون در کاهش بروز آسیبهای اجتماعی پیرامون امنیت زنان و دختران عنوان میکند. او لزوم وضع قوانین پیشگیرانه را در کاهش اتفاقاتی که امنیت و سلامت دختران و زنان را به مخاطره میاندازد، مؤثر برمیشمرد و توضیح میدهد: «لایحه امنیت خانواده که بیش از ١٠ سال در مسیر رفتوبرگشت بین مجلس و دولت بود، اکنون به مرحله نهایی رسیده و اگر هیأت رئیسه مجلس آن را در اولویت رسیدگی قرار دهد تا به قانون تبدیل شود، میتواند در کاهش چنین فجایعی نقش مؤثری داشته باشد.» او رویکرد این لایحه را پیشگیری ذکر میکند و توضیح میدهد: «در این لایحه بهجای تمرکز بر جرمانگاری و وضع قوانین تنبیهی برای شخص خاطی و مجرم، اصل را بر پیشگیری قرار دادهایم و در این زمینه برای هر یک از دستگاههای مؤثر در کاهش آسیبهای اجتماعی تکلیف و مسئولیتی تعیین کردهایم.» بیگدلی موازیکاری در سازمانها و نهادهای مؤثر در کاهش آسیب را از آفتهایی میداند که کارایی و تأثیرگذاری اقدامات و برنامههای پیشگیرانه را کاهش میدهد. این عضو کمیسیون اجتماعی نظارت نهاد ریاستجمهوری یا یکی از کمیسیونهای تخصصی را بر برنامههای نهادهای مسئول ضروری میخواند و میگوید: «زمانی عملکرد این دستگاهها به ثمر میرسد که ناظر مستقلی بر اقدامات آنها نظارت داشته باشد و از موازیکاری، اهمال و کمکاری این نهادها پیشگیری کند.»
مکث
مدیر مدرسه، تسهیلگر یا ضابط قضایی؟

فهیمه طباطبایی | روزنامهنگار
روایت تلخ درگذشت سوگند صیادی و نقش مدیر مدرسه در این ماجرا، بار دیگر ثابت کرد که گزینش و استخدام معلمان و نحوه انتخاب مدیران مدارس در نظام آموزشی ما چند حفره و مشکل اساسی دارد که مدیران ارشد این وزارتخانه در تمام دولتها تن به اصلاح یا تغییر آن نمیدهند.
اول اینکه هنگام گزینش، سلامت روحی و روانی معلمان که قرار است در طول ۳۰ سال خدمت تعامل مستقیم با صدها دانشآموز داشته باشند، چندان جدی گرفته نمیشود و مورد ارزیابی و رصد قرار نمیگیرد و دوم آنکه آنها در طول آموزش دبیری و خدمت خود با روشهای مشاوره و تربیتی کمترین آشنایی را پیدا میکنند و دقیقا به همین علت است که شاهد وقایع تلخ مثل تنبیه بدنی، ترک تحصیل بهخاطر عدمشناخت توانایی و استعداد دانشآموزان و اتفاقات تلخی مانند آنچه بر سوگند صیادی رفت، هستیم.
در این مورد خاص، مدیر مدرسه به جای آنکه خود را در جایگاه تسهیلگر و مشاور تربیتی ببیند و درصدد حل مسئله و آسیب دانشآموز برآید، احساس وظیفه کرده که باید گزارش کاملی از وضعیت آسیب دانشآموز به پدرش بدهد و او را در جریان کامل جزئیات قرار دهد بدون اینکه به تبعات این گزارشگری فکر کند. او نقش اصلی خود را فراموش میکند یا اصلا آن را نادیده میگیرد و نقطه اوج بحران دقیقا همینجاست.
چه زمانی قرار است نظام فعلی گزینش و آموزش معلمان و مدیران مدارس که بعد از والدین در شکلگیری و رشد کودکان و نوجوانان آن هم برای ۱۲سال مستمر و پیاپی نقش اساسی و مهمی دارند، اصلاح شود؟ چه زمانی قرار است مدرسه به جایگاه اصلی و اساسی خود که مکمل پرورشی و تربیتی نظام خانواده و حتی فراتر از آن است، برگردد؟ برای پاسخ به این سؤالات باید اقدامهای جدی در روند این فرآیندها ایجاد شود.