همشهری در گفتوگو با یک حقوقدان به بررسی ابعاد حقوقی مرگ دلخراش سوگند میپردازد
نقش مدرسه در ماجرای سوگند
محمد جعفری | روزنامهنگار
مرگ مشکوک سوگند، دانشآموز 16ساله در کرمانشاه افکار عمومی را متاثر و جریحهدار کرد. همزمان بازداشت پدر و مدیر مدرسه سوگند نیز این پرونده را وارد مرحله تازهای کرده است. سوگند چند روز پیش، پدرش به دنبال تماس مدیر مدرسه راهی آنجا شد و او را با ضرب و شتم به خانه برد، در جریان سقوط از خانهشان در طبقه پنجم جان باخت. اینکه سوگند از سوی پدرش به قتل رسیده یا دست به خودکشی زده و نقش مدیر مدرسه در آنچه اتفاق افتاده چه بوده، از مهمترین سؤالات افکار عمومی درباره این پرونده دردناک است. در حالی که با دستور حمیدرضا کریمی، دادستان کرمانشاه، پدر سوگند به اتهام ضرب و جرح و فعلا قتل و مدیر مدرسه بهدلیل قصور و سهلانگاری بازداشت شده، تحقیقات درباره علت و جزئیات دقیق مرگ سوگند ادامه دارد. اما حلقه مفقوده این ماجرا نقش آموزش و پرورش و مدیر مدرسه در وقوع این حادثه است. برای بررسی ابعاد حقوقی این ماجرا با یوکابد مشفقی، قاضی بازنشسته گفتوگو کردیم.

از نظر قانونی، مدیر مدرسه در قبال حفظ جان، امنیت جسمی و سلامت روانی دانشآموزان چه مسئولیتهایی دارد؟
مدیر باید در حدود وظایف و امکانات مدرسه، مراقبت متعارف از دانشآموزان را انجام دهد و به نشانههای معتبر خشونت یا خطر جدی بیاعتنا نماند. ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، تهدید سلامت جسمی یا روانی و امنیت طفل را از مصادیق وضعیت مخاطرهآمیز میداند. در صورت وقوع حادثه برای دانشآموز، مسئولیت کیفری یا مدنی مدیربه احراز وظیفه، امکان اقدام، تقصیر و حسب مورد رابطه سببیت بستگی دارد.
اگر مدیر مدرسه از موضوعی درباره زندگی شخصی دانشآموز مطلع شود، آیا بدون بررسی شرایط خانوادگی و احتمال خشونت، مجاز به اطلاعرسانی به والدین است؟
اطلاعرسانی به والدین درباره امور دانشآموز، بهخودیخود همیشه ممنوع نیست؛ اما اگر دانشآموز از واکنش خشونتآمیز والد بترسد، مدیر باید پیش از تماس، خطر را ارزیابی کند. تماس شتابزده با فردی که احتمال میرود منشأ خطر باشد، ممکن است وضعیت را تشدید کند. درصورت وجود قرائن جدی، اولویت با ایمنی دانشآموز و ارجاع به مرجع حمایتی ذیصلاح است؛ اینجا، مسئولیت حقوقی مدیر به شرایط و پیامد رفتار بستگی دارد.
اگر سوگند از واکنش پدرش میترسیده، آیا مدیر وظیفه داشته پیش از تماس با پدر، امنیت دانشآموز را درنظر بگیرد؟
اگر مدیر از ترس دانشآموز و خطر آگاه بوده، باید آنها را در تصمیم خود لحاظ میکرد. ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، خطر برای امنیت یا سلامت طفل را وضعیت مخاطرهآمیز میشناسد و ماده ۱۷، تکلیف گزارش خطر شدید و قریبالوقوع را پیشبینی کرده است. البته اینکه ترک این اقدامات برای مدیر مسئولیت ایجاد کند، به اثبات آگاهی یا تقصیر، امکان مداخله و رابطه رفتار او با نتیجه بستگی دارد.
اگر ادعای ضربوجرح سوگند توسط پدر در محیط مدرسه صحت داشته باشد، مسئولیت قانونی مدیر و کارکنانی که شاهد ماجرا بودهاند چیست؟
ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، خودداری از گزارش جرم یا خطر شدید و قریبالوقوع علیه طفل را قابل مجازات میداند. اگر کارکنان امکان متعارف و ایمنِ جلوگیری از ادامه خطر داشتهاند، ترک اقدام نیز ممکن است بررسی شود. مسئولیت کیفری هر شخص جداگانه سنجیده میشود و مسئولیت اداری نیز میتواند مستقل از آن مطرح باشد.
برخی روایتها مدعی هستند که تماس مدیر مدرسه با پدر سوگند و گزارش دادن درباره ارتباطات این دختر باعث عصبانیت پدر و در نهایت این حادثه شده است. درصورت اثبات رابطه سببیت، میتواند برای مدیر مسئولیت کیفری ایجاد کند؟
امکان طرح مسئولیت کیفری وجود دارد، اما وقوع حادثه پس از اطلاعرسانی، بهتنهایی تقصیر مدیر را ثابت نمیکند. باید وظیفه قانونی یا شغلی، آگاهی یا تقصیر، امکان اقدام و رابطه سببیت بررسی شود. ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی درباره تحقق جنایت بر اثر ترک وظیفه در شرایط مقرر قابل توجه است و اگر مرگ سوگند ناشی از تقصیر مدیر باشد، ماده ۶۱۶ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی نیز ممکن است بررسی شود.
عنوان حقوقی قصور و سهلانگاری مدیر در چنین پروندهای چیست؟ آیا میتوان این رفتار را مصداق ترک فعل مجرمانه دانست؟
«قصور» یا «سهلانگاری» بهتنهایی عنوان مجرمانه مستقلی نیست و ممکن است حسب مورد تخلف اداری، تقصیر مدنی یا ترک فعل کیفری باشد. ترک فعل وقتی وصف کیفری پیدا میکند که تکلیف به اقدام، امکان انجام آن و سایر عناصر جرم احراز شود. ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی در موارد مقرر، ترک وظیفه را در انتساب جنایت مؤثر میداند؛ ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نیز خودداری از گزارش خطرهای مشخص را جرمانگاری کرده است.
اگر ثابت شود قصور مدیر در وقوع مرگ سوگند مؤثر بوده، چه اتهاماتی میتواند متوجه او شود و مجازات قانونیاش چیست؟
عنوان اتهام، به وظیفه مدیر، نوع تقصیر و رابطه آن با مرگ سوگند بستگی دارد.
اگر مرگ یا قتل دختر نوجوان ناشی از بیاحتیاطی، بیمبالاتی یا رعایتنکردن نظامات از سوی مدیر باشد، ماده ۶۱۶ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی قابل بررسی است و مجازات آن حبس یک تا 3سال و دیه درصورت مطالبه اولیای دم است.
ترک گزارش خطر نیز با شرایط ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، عنوان جداگانهای دارد. البته انتساب هر اتهام نیازمند اثبات ارکان قانونی آن است.