ناگفتههای حوضتاریخی حرم رضوی
محمود مولایی
چند سال پیش بود که در جریان مرمت مدرسه دودر حرم امام رضا(ع)، یک حوض تاریخی که سالها زیر خاک مدفون بود، کشف شد؛ حوضی که بار دیگر ویدئوهایش در فضای مجازی پربازدید شده است و بهگفته رئیس سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی، بررسیهای انجامشده نشان میدهد احتمالا به ساختوسازی پیش از احداث مدرسه در دوره تیموری تعلق دارد. خلیل کاظمی با بیان اینکه مدرسه دودر مشهور به مدرسه یوسفیه در سال ۸۴۳ هجری قمری و در دوره شاهرخ تیموری به همت امیر غیاثالدین یوسف خواجه بهادر ساخته شده است به همشهری گفت: «در جریان بررسی کف صحن و اجرای کانال تأسیساتی، بقایای یک حوض تاریخی در فاصله حدود یکمتر و ۶۰سانتیمتری ایوان جنوبی یا ایوان قبله مدرسه شناسایی شد. محدوده کلی این سازه حدود ۳متر و ۹۵سانتیمتر در ۳متر و ۳۵سانتیمتر است.»
او با بیان اینکه حوض کشفشده 2بخش دارد که برای هر بخش، پاشویه سنگی شناسایی شده است، افزود: «در گوشه شمالغربی حوض، آثاری از لجنگیر بهدست آمده است که اطلاعات بیشتری درباره ساختار و نحوه استفاده از این سازه در اختیار کارشناسان قرار میدهد.»
رئیس سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی با اشاره به بررسیهای انجامشده درباره ساختار حوض عنوان میکند: «وجود دیوارههای آجری تودرتو و لایههای ساروج میان آنها نشان میدهد این حوض در طول زمان در 3مرحله با ایجاد دیوارههای داخلی و آببندی دوباره کوچکتر شده است.»
او میگوید: «در طرح مرمت مدرسه دودر، تصمیم گرفته شد حوض مدفون در همان محل کشف حفظ شود و با اجرای پوشش شیشهای در معرض دید قرار گیرد تا امکان مشاهده این اثر تاریخی برای زائران و بازدیدکنندگان فراهم باشد.»
کاظمی همچنین درباره حوض تاریخی دیگری که در صحن مدرسه وجود داشته است، توضیح میدهد: «در جریان مطالعات و بررسی تصاویر هوایی قدیمی، موقعیت یک حوض تاریخی دیگر نیز مشخص شد که در طرح مرمت، در محل شناختهشده آن در صحن بازنمایی شد. این حوض با حوض مدفون کشفشده در مقابل ایوان قبله متفاوت است و این 2سازه در 2تراز ارتفاعی جداگانه قرار دارند.»