گزارش
نجات درخت هزارساله از چنگ گنج‌یاب‌ها
۳۰ نفر از اهالی روستاهای راستقان، بشدره و تکله‌قوز برای احیای درخت ارس دست‌به‌کار شدند
راحله عبدالحسینی| روزنامه نگار
بیش از 3۰ نفر از اهالی 3روستای شهرستان راز و جرگلان در خراسان شمالی درخت ارس کهنسالی را که حفاران غیرمجاز با حفر گودال‌های چندمتری در اطراف آن به ریشه‌هایش آسیب زده بودند، نجات دادند. آنها با تراکتور و بیل گودال‌ها را پر کردند تا درختی که نسل‌های مختلف مردم منطقه با آن خاطره دارند، از خطر خشکیدگی نجات پیدا کند. این درخت که در باورهای محلی ترکمن‌ها نیز جایگاه ویژه‌ای دارد، چشم‌انتظار برنامه‌ای برای حفاظت دائمی و ثبت ملی است؛ زیرا درخت ارس در مناطق کوهستانی به دشواری رشد می‌کند.
از کودکی این درخت را می‌شناختیم
یکی از اهالی روستای بشدره درباره خاطرات خود از این درخت به همشهری گفت: «از زمانی که کودک بودیم، این درخت وجود داشت. در اطراف آن سنگ‌های بلند و نشانه‌هایی شبیه سنگ‌قبر وجود دارد و محدوده‌ای نیز به‌عنوان محوطه قبرستان شناخته می‌شود.» ناصر رخشا با اشاره به حفاری‌های انجام‌شده در اطراف درخت افزود: «این درخت در خارج از محدوده مسکونی روستا و در ارتفاعات قرار دارد و به همین دلیل ما در جریان حفاری‌ها نبودیم؛ اما وقتی موضوع را شنیدیم دست‌به‌کار شدیم تا درخت نجات پیدا کند. پس از پرکردن گودال‌ها مراقب هستیم تا دیگر چنین اتفاقی نیفتد.»
حضور 30نفر از اهالی برای محافظت از درخت
دهیار روستای راستقان هم توضیح داد که حفاران غیرمجاز با این تصور که شاید گنج یا اشیای ارزشمندی اطراف درخت ارس وجود داشته باشد، زمین اطراف درخت را حفر کردند. مهدی نورانی با اشاره به گودال‌هایی با عمق یک تا ۲ و حتی ۶متر افزود: «موضوع را به محیط‌زیست، جنگلبانی و میراث فرهنگی اطلاع دادیم. بعد هم با یک دستگاه تراکتور به سمت درخت راهی شدیم و تقریبا 30نفر بودیم. خودمان گودال‌ها را پر کردیم تا درخت از آسیب بیشتر در امان بماند و اگر گردشگری نیز به آنجا می‌رود، بتواند از محیط و طبیعت منطقه استفاده کند. محافظت از این درخت کهنسال وظیفه ما هم هست.»
برار خُردی، نامی که بر درخت ماند
براساس روایت محلی، 2برادر در این محدوده زمین داشته‌اند و این درخت در محدوده زمین برادر کوچک‌تر قرار داشته است؛ از همین رو، نام «برار خُردی» به‌معنای برادر کوچک برای درخت باقی مانده است.
همکاری مردم 3روستا برای نجات درخت
بخشدار غلامان شهرستان راز و جرگلان درباره چگونگی نجات این درخت کهنسال و نقش مردم در این اقدام به همشهری گفت: «مردم 3روستای منطقه در بخش غلامان برای نجات درخت همکاری کرده‌اند. اکنون نیز درنظر داریم اقداماتی در اطراف درخت انجام دهیم تا از تعرض دوباره به آن جلوگیری شود.» میثم شفیعی افزود: «این درخت در محدوده مرزی میان روستاهای راستقان، بشدره و تکله‌قوز قرار دارد و دقیقاً در جایی واقع شده است که 3مرتع به هم می‌رسند.»
اهمیت ثبت ملی میراث طبیعی
مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی راز و جرگلان به همشهری گفت: «حفاری به ریشه‌های درخت آسیب زده بود که با اقدام اهالی درخت از خطر در امان ماند. قدمت درخت به بیش از هزار سال می‌رسد، اما هنوز ثبت و بررسی دقیقی انجام نشده است.» احسان براتی ادامه داد: «پیگیر ثبت ملی این اثر هستیم؛ زیرا اگر پس از ثبت، کسی به آن تعرض کند، شکایت و پیگیری قانونی آسان‌تر خواهد بود. حفاران غیرمجاز، نصب تابلوی میراث فرهنگی را نشانه وجود اشیای تاریخی زیر خاک می‌دانند و به محدوده تعرض می‌کنند. بااین‌حال درخواست کرده‌ایم کارشناسان حوزه فرهنگی اداره‌کل برای بررسی و ثبت این درخت اقدام کنند.»
