گزارش
جان دوباره تالاب‌ها
براساس گزارش‌های اخیر، تالاب‌های گمیشان، آلماگل، آجی‌گل و آلگل در استان گلستان و تالاب گندمان بروجن به آبگیری ۱۰۰درصدی رسیده‌اند
مجید جباری | روزنامه‌نگار
با آغاز موج تازه بارندگی‌ها در کشور، امید به آبگیری تالاب‌ها و پهنه‌های آبی زنده شده است، اما با فروکش کردن بارش‌ها یا وقوع خشکسالی دوباره، تالاب‌ها بار دیگر در معرض خشک شدن قرار می‌گیرند. همزمان با اعلام برنامه‌هایی برای لایروبی آبراهه‌ها و هدایت سیلاب‌های احتمالی ال‌نینو به تالاب‌ها این پرسش مطرح است که سهم مدیریت منابع آب در بهبود وضعیت تالاب‌ها چقدر است؟ کارشناسان می‌گویند بارندگی می‌تواند تالاب‌ها را به‌طور موقت سیراب کند، اما بدون تأمین حقابه و اجرای برنامه‌های پایدار با کاهش بارش‌ها بحران دوباره خود را نشان می‌دهد.
وضعیت آبگیری تالاب‌های کشور
براساس گزارش‌های اخیر، تالاب‌های گمیشان، آلماگل، آجی‌گل و آلگل در استان گلستان و تالاب گندمان بروجن به آبگیری ۱۰۰درصدی رسیده‌اند. همچنین میزان آبگیری تالاب‌های چغاخور و بندعلیخان ۸۰درصد، تالاب حله بوشهر ۷۰درصد و تالاب‌های میقان و آق‌گل ۵۰درصد گزارش شده است. در این میان، دریاچه ارومیه و تالاب مهارلو حدود ۴۰درصد و تالاب هامون و هیرمند ۲۰درصد آبگیری شده‌اند. در چهارمحال و بختیاری نیز بارندگی‌های اخیر به بهبود وضعیت تالاب چغاخور کمک کرده است. به گفته محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان
چهارمحال و بختیاری، رهاسازی آب چشمه‌ها به سمت این تالاب از اوایل مهر آغاز شده و ورود رواناب‌های ناشی از بارندگی‌های اخیر نیز شرایط آن را بهبود بخشیده است.
بارش جای حقابه را نمی‌گیرد
یک کارشناس تالاب با بیان اینکه تالاب‌ها از 3راه اصلی رودخانه‌ها، منابع زیرزمینی و بارش مستقیم آب می‌گیرند می‌گوید: بارش مستقیم و رواناب‌های حاشیه‌ای می‌توانند به بهبود موقت وضعیت تالاب‌ها کمک کنند، اما این اتفاق به‌معنای احیای آنها نیست. سیروس زارع در گفت‌وگو با همشهری با تأکید بر اینکه بارندگی فقط می‌تواند بخشی از نیاز آبی تالاب‌ها را تأمین کند می‌افزاید: رواناب‌های سطحی نیز در آبگیری آنها مؤثرند، اما این منابع به‌تنهایی خسارت سال‌ها سدسازی، برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی و محدود شدن جریان‌های ورودی را جبران نمی‌کند. سدسازی و برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی جریان طبیعی آب در تالاب‌ها را مختل کرده است.
محیط‌زیست به‌تنهایی نمی‌تواند
یک متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی و مدیر اسبق طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران نیز در این باره می‌گوید: مسئولیت حفاظت و احیای تالاب‌ها فقط بر عهده یک دستگاه نیست.
وزارت نیرو در مدیریت سدها و تخصیص آب نقش دارد و وزارت جهاد کشاورزی نیز در اصلاح الگوی کشت و مدیریت مصرف آب مسئول است. با این حال، سازمان حفاظت محیط‌زیست به‌عنوان متولی تالاب‌ها باید هماهنگی میان دستگاه‌ها را پیگیری کند و برای تأمین حقابه آنها مطالبه‌گر باشد.علی ارواحی در گفت‌وگو با همشهری تأکید می‌کند: نمی‌توان همه مسئولیت احیای تالاب‌ها را بر دوش سازمان حفاظت محیط‌زیست گذاشت. با این حال، محدودیت اختیارات بهانه‌ای برای سلب مسئولیت هماهنگی و پیگیری بین‌بخشی از این سازمان نیست.
حفاظت از تالاب‌ها مسئولیتی جمعی است
مدیر اسبق طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران با بیان اینکه حقابه محیط‌زیستی تالاب‌ها از سال۱۳۹۶ به رسمیت شناخته شده، اما اجرای مؤثر آن همچنان با مشکل مواجه است می‌گوید:« در واقع حقابه‌ای که باید بخشی از برنامه دائمی مدیریت منابع آب باشد هنوز در بسیاری از موارد به‌صورت پایدار به تالاب‌ها نمی‌رسد». علی ارواحی می‌افزاید: «حفاظت از تالاب‌ها مسئولیتی جمعی است، هرچند نقش دستگاه‌های متولی در مدیریت منابع آب و جلوگیری از تخریب همچنان تعیین‌کننده است. بارندگی می‌تواند فرصتی برای بهبود موقت وضعیت تالاب‌ها فراهم کند، اما معیار موفقیت برنامه‌های احیا، وضعیت این زیست‌بوم‌ها در سال‌های کم‌بارش است؛ زمانی که دیگر نمی‌توان به باران تکیه کرد و میزان پایبندی دستگاه‌ها به تأمین حقابه و مدیریت مصرف آب آشکار می‌شود.»