گزارش
جنگ نابرابر در دل طبیعت
رضا طاهری، محیط‌بان و کارشناس محیط‌زیست از شهادت 154محیط‌بان می‌گوید
زهرا رفیعی | روزنامه‌نگار
محیط‌بانان، پاسداران بی‌ادعای طبیعت و حیات‌وحش، نقشی حیاتی در حفاظت از سرمایه‌های طبیعی و تنوع زیستی کشور دارند. آنها با وجود دشواری‌ها و خطرات فراوان، برای صیانت از طبیعت تلاش می‌کنند؛ تلاشی که تاکنون به قیمت جان ۱۵۴نفر تمام شده است. به مناسبت روز محیط‌بان، رضا طاهری، محیط‌بان و کارشناس محیط‌زیست در برنامه تلویزیونی«سرزمین من» از دلایل شهادت محیط‌بانان، تغییر وظایف این شغل و چالش‌های حفاظت از حیات‌وحش گفت.
چرا حفاظت از طبیعت ایران تاکنون ۱۵۴شهید داشته است؟
بخشی از این حوادث به ضعف‌های قانونی، ازجمله قانون استفاده از سلاح برمی‌گردد و بخشی هم به کمبود امکانات. متخلفانی که برای شکار غیرمجاز یا قاچاق حیات‌وحش وارد مناطق می‌شوند گاهی با محیط‌بان درگیر می‌شوند و این درگیری‌ها به از دست رفتن جان همکاران ما منجر می‌شود. خوشبختانه اصلاح قانون استفاده از سلاح در مراحل خوبی قرار دارد و امیدواریم به‌زودی نهایی و ابلاغ شود. طبق قانون قبلی، محیط‌بان هنگام برخورد با متخلف باید سلسله‌مراتب مشخصی را رعایت می‌کرد و فقط در شرایط خاص امکان استفاده از سلاح داشت. تصور کنید محیط‌بان در منطقه‌ای صعب‌العبور و روی شیب با شکارچی مسلح مواجه شود؛ آیا فرصت دارد تمام مراحل قانونی، از ایست دادن تا شلیک تیر هوایی را اجرا کند؟ حتی در مواردی قانون به‌گونه‌ای تفسیر می‌شد که ابتدا باید شکارچی شلیک می‌کرد و بعد محیط‌بان اجازه استفاده از سلاح داشت. در نتیجه، گاهی محیط‌بانی که از جان خود دفاع کرده بود به‌دلیل رعایت نکردن یکی از مراحل قانونی متهم و با پرداخت دیه مواجه می‌شد. امیدواریم اصلاح قانون مانع تکرار چنین اتفاقاتی شود.
آیا تصویر محیط‌بانان به‌عنوان افرادی مظلوم و ناتوان درست است؟ حتی گاهی آنها را به شخصیت بهبود فریبا در سریال «پایتخت» تشبیه می‌کنند. این تصویر چقدر به واقعیت نزدیک است؟
من با مظلوم‌نمایی محیط‌بانان موافق نیستم. آنها انسان‌هایی قدرتمند با آمادگی جسمی و اختیارات قانونی مشخص هستند. در سریال «پایتخت» هم وظایف محیط‌بان، جنگلبان و مأمور منابع طبیعی با همدیگر اشتباه گرفته شد. محیط‌بان در مناطق حفاظت‌شده و پارک‌های ملی مسئولیت دارد، درحالی‌که جنگلبان و مأمور منابع طبیعی وظایف دیگری دارند. البته شخصیت بهبود فریبا باعث شناخته‌شدن واژه محیط‌بان شد، اما برای معرفی درست این حرفه باید از مشاوره کارشناسان استفاده کرد.
آیا وظایف محیط‌بان امروز همچنان به شکار محدود است یا در 2دهه گذشته تغییر کرده است؟
خیر، امروز برخورد با شکار غیرمجاز فقط حدود ۳۰درصد وظایف محیط‌بان را تشکیل می‌دهد. شناسایی ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مناطق حفاظت‌شده، شناسایی آلودگی‌های محیط‌زیستی، سرشماری حیات‌وحش و پایش گونه‌ها هم بر عهده محیط‌بانان است. سرشماری و تخمین جمعیت هم فعالیتی تخصصی و نیازمند بررسی کارشناسی است. در گذشته نیروها با مدرک دیپلم وارد این حیطه می‌شدند، اما امروز بیشتر نیروهای جدید مدرک کارشناسی و بالاتر دارند و حتی در میان محیط‌بانان افراد دارای مدرک کارشناسی ارشد و دکتری هم حضور دارند.
تخلفات محیط‌زیستی در فضای مجازی چگونه شناسایی می‌شوند؟
امروز فروش غیرمجاز حیات‌وحش و عرضه گوشت شکار در فضای مجازی نیز انجام می‌شود. محیط‌بانان حتی در زمان استراحت این فضا را بررسی می‌کنند. الگوریتم پلتفرم‌ها و هوش مصنوعی نیز می‌تواند در شناسایی محتوای مشابه کمک کند، اما مشارکت مردم ضروری است.
فناوری چه کمکی به حفاظت از مناطق طبیعی می‌کند؟
سازمان محیط‌زیست به پهپادهایی با دوربین دید در شب، حرارتی و زوم بالا مجهز شده و راه‌اندازی یگان پهپادی را آغاز کرده است. این تجهیزات امکان شناسایی و تعقیب متخلفان، سرشماری حیات‌وحش و پایش زیستگاه‌ها را فراهم
می‌کنند.
اصلاح قانون استفاده از سلاح در مراحل خوبی قرار دارد و امیدواریم به‌زودی نهایی و ابلاغ شود
سازمان محیط‌زیست به پهپادهایی با دوربین دید در شب، حرارتی و زوم بالا مجهز شده است
