چرا خواب بعضی‌ها ناتمام می‌ماند؟

بعضی‌ها هر شب سرِ ساعت می‌خوابند، اما معمولا بین ساعت ۴ تا ۶صبح، بدون هیچ دلیل منطقی و آگاهانه‌ای بیدار می‌شوند و دیگر خواب‌شان نمی‌برد یا به‌سختی دوباره می‌خوابند. به‌هم‌ریختگی ریتم زیستی مغز، افزایش زودهنگام هورمون کورتیزول و حساسیت سیستم خواب از عوامل مهم در بروز این حالت است.

چرا ریتم خواب به هم می‌خورد؟
دکتر نرگس سهرابی، متخصص اعصاب و روان و فوق‌تخصص اختلالات خواب در این زمینه به همشهری‌آنلاین توضیح می‌دهد: «خواب ما تحت‌تأثیر یک ساعت زیستی دقیق در مغز تنظیم می‌شود. این ساعت به نام ریتم شبانه‌روزی شناخته می‌شود. اگر این ریتم به ‌هم بخورد، مغز ممکن است قبل از کامل‌شدن چرخه خواب، فرد را بیدار کند.»
به‌گفته او «خواب شبانه، یک فرایند خطی و یکنواخت نیست و از ۴‌تا‌6چرخه (سیکل) تشکیل شده؛ یعنی اگر فردی بعد از 6-5‌ساعت بیدار می‌شود، چند چرخه خواب را پشت سر گذاشته اما یا کیفیت خوابش کافی نبوده یا بدن در یکی از مراحل سبک، وارد فاز بیداری شده است. بعضی‌ها هم به نور حساسند و به محض روشن شدن هوا بیدار می‌شوند. الان هم که ساعت طلوع، حدود ۵صبح است.»
این فوق‌تخصص اختلالات خواب می‌گوید: «باید بدانیم که مغز، یک سیستم خودتنظیم است و یک قسمت از تنظیم خواب همیشه خارج از اختیار و کنترل ماست و به ساعت زیستی و شیمی مغز (مثل ترشح هورمون‌ها) مربوط می‌شود.»

شاید اضطراب یا افسردگی دارید
دکتر سهرابی پاسخ می‌دهد: «در بسیاری از افراد، عامل اصلی این موضوع، استرس مزمن و اضطراب پنهان است. در این حالت، سطح هورمون کورتیزول که هورمون بیداری است، زودتر از حد طبیعی (مثلا 5صبح) بالا می‌رود و نتیجه این می‌شود که مغز پیام بیداری دریافت می‌کند. حتی اگر بدن هنوز خسته باشد.»
او اضافه می‌کند: «این وضعیت در بعضی افراد می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیه افسردگی باشد. در افسردگی به‌خصوص نوع خفیف تا متوسط، یکی از الگوهای کلاسیک خواب همین بیداری‌های سحرگاهی است. فرد معمولا ساعت ۴‌یا‌۵صبح بیدار می‌شود و دیگر نمی‌تواند بخوابد یا طول می‌کشد دوباره‌بخوابد.»