زنی که نامش بر میدانی در شیراز ماند

فلکه خاتون یکی از میادین مهم شهر شیراز است که تاریخ و دلیل نام‌گذاری آن به «آبش خاتون» به سده هفتم هجری قمری برمی‌گردد؛ زمانی که «آبش خاتون یا اَبِش خاتون» نخستین زن فرمانروای شیراز و زنی مقتدر، توانست با سیاستی سنجیده و رویکردی مبتنی بر مدارا، شیراز را از نابودی و ویرانی همه‌جانبه مصون نگاه دارد. او دختر سعدبن ابی‌بکر و ترکان خاتون بود. در سال ۶۶۱ قمری، وقتی سلجوق‌شاه سلغری زمام حکومت شیراز را به‌دست گرفت، خشم هلاکوخان مغول را برانگیخت. سپاهیان مغول برای سرکوب او  روانه شیراز شدند و سلجوق‌شاه پس از 5‌ماه حکومت ناچار به فرار شد و در نهایت، در سال ۶۶۲ قمری، در کنار دژ سپید ممسنی به‌دست مغولان به قتل رسید. با مرگ سلجوق‌شاه، فقط بازماندگان دودمان سلغریان، آبش خاتون و خواهرش سلغم بودند. مردم شیراز که شیفته تدبیر و تبار او بودند، آبش خاتون را به اتابکی خویش برگزیدند؛ زنی که پیش از آن به نامزدی منگو تیمور، پسر هلاکوخان، درآمده بود. در سال ۶۶۳ قمری، آبش خاتون برای پیوستن به منگو تیمور شیراز را ترک کرد. این رویداد، اگرچه نقطه پایانی بر حکومت مستقل اتابکان سلغری بود، اما سرآغاز فصل نوینی از دیپلماسی هوشمندانه شد. مهریه او بخشش خراج شیراز تعیین شد و فارس رسما به قلمرو ایلخانان پیوست. پس از درگذشت هلاکوخان، جانشین او اباقاخان، سلطنت فارس را به‌صورت اسمی در دست آبش خاتون باقی گذاشت؛ هرچند زمام امور مالی و نظامی در اختیار گماشتگان ایلخانی بود. با این حال، تدبیر آبش خاتون در ایجاد تعادل میان فرهنگ دیرینه ایرانی فارس و اقتضائات حکومت مغولان باعث شد که ارزش‌های دینی و فرهنگی این دیار پابرجا بماند. دوره حکومت او را می‌توان از زمان‌های کلیدی ثبات سیاسی و رشد اقتصادی در فارس دانست. در این دوران، شیراز به همت او نه‌تنها ایستادگی کرد، بلکه در مسیر رونق، آبادانی و حفظ جایگاه والای اجتماعی خود گام برداشت. سرانجام، پس از ۲۲ تا ۲۳ سال حضور اثرگذار در عرصه قدرت و تحمل فشارهای سنگین سیاسی، آبش خاتون در اثر بیماری و اندوه فراوان،‌ سال ۶۸۵ قمری‌‌ در محله چرنداب تبریز (ییلاق اردوی مغولان) چشم از جهان بست.