نجات ۱۰ بیمار از مرگ با هوش مصنوعی

مریم سرخوش | روزنامه‌نگار

جراح عروق بیمارستان سینا از بومی‌سازی یک نرم‌افزار ۱۵هزار دلاری با هزینه‌ای حدود ۲۰۰دلار خبر می‌دهد؛ فناوری‌ای که در 3‌ماه اخیر منجر به نجات بیش از ۱۰بیمار از مرگ حتمی و بالای 90درصد شده است. ماجرا از این قرار است که وقتی رگ اصلی شکم پاره می‌شود، زمان برای نجات بیمار به‌سرعت از دست می‌رود. خونریزی شدید داخلی، افت فشار خون و احتمال مرگ شرایطی ایجاد می‌کند که حتی چند دقیقه تأخیر در تصمیم‌گیری می‌تواند سرنوشت بیمار را تغییر دهد. حالا در بیمارستان سینا یک نرم‌افزار بومی مبتنی بر هوش مصنوعی به کمک جراحان آمده تا اطلاعات حیاتی را در ۳۰ثانیه تحلیل کند و مسیر درمان بیماران را سرعت ببخشد. امین شکری، جراح عروق بیمارستان سینا جزئیات این دستاورد را در گفت‌وگو با همشهری تشریح کرده است.

بومی‌سازی با 200دلار
شکری می‌گوید: «یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی در جراحی عروق کمک به برنامه‌ریزی درمان است. بعضی بیماران دچار گشادشدگی غیرطبیعی رگ اصلی شکم یا آنوریسم آئورت شکمی می‌شوند. این بیماری درصورت پارگی رگ می‌تواند خونریزی شدید و مرگبار ایجاد کند. در گذشته برای درمان بسیاری از این بیماران مجبور بودیم شکم را باز کنیم، اما اکنون می‌توانیم در بیماران مناسب، از طریق برش‌های کوچک کشاله ران و بدون باز کردن شکم، وسیله‌ای داخل رگ قرار دهیم و محل آسیب‌دیده را ترمیم کنیم.» به ‌گفته این جراح، اندازه‌گیری دقیق رگ و تعیین محل قرارگیری وسیله در موفقیت جراحی اهمیت زیادی دارد. نرم‌افزار خارجی مورد استفاده برای این کار حدود ۱۵هزار دلار قیمت دارد و فقط روی یک سیستم مشخص نصب می‌شود. شکری درباره نوع بومی‌شده این دستگاه می‌گوید: «ما با کمک جوانان متخصص و مجموعه هوش مصنوعی بیمارستان سینا توانستیم این نرم‌افزار را با هزینه حدود ۲۰۰دلار بومی‌سازی کنیم که قابلیت استفاده در بیمارستان‌های مختلف را دارد.»

تحلیل تصاویر در ۳۰ثانیه
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های نرم‌افزار ایرانی کاهش زمان بررسی تصاویر پزشکی است. شکری در این ‌باره می‌گوید: «در شرایط معمول باید تصاویر سی‌تی‌آنژیوگرافی بررسی و گزارش رادیولوژی آماده شود و جراح اندازه‌ها و ویژگی‌های رگ را مشخص کند. اما نرم‌افزار ما اطلاعات مورد نیاز را در حدود ۳۰ثانیه تحلیل می‌کند. ممکن است بیمار مبتلا به پارگی آئورت شکمی یک تا 2لیتر خون در شکم داشته باشد و فشار خونش به‌شدت افت کرده باشد. در چنین شرایطی سرعت تصمیم‌گیری بسیار مهم است.» به‌گفته این پزشک، هوش مصنوعی با تعیین اندازه و محل مناسب قرارگیری وسیله داخل رگ به جراح کمک می‌کند درمان را سریع‌تر برنامه‌ریزی کند. البته تصمیم نهایی همچنان بر عهده پزشک است.

درمان بیش از ۱۰بیمار بدحال
شکری درباره نتایج استفاده از این فناوری هم توضیح می‌دهد: «در 3‌ماه گذشته بیش از ۱۰بیمار مبتلا به پارگی آنوریسم آئورت شکمی را که در آستانه مرگ حتمی بودند، با کمک این نرم‌افزار و روش درمان داخل‌عروقی جراحی کرده‌ایم. در این بیماران خطر مرگ بسیار بالاست و حتی به ۸۰ تا ۹۰درصد می‌رسد، به همین دلیل روش‌های کم‌تهاجمی اهمیت زیادی دارد.» این جراح درباره کاهش مدت بستری بیماران می‌گوید: «در روش داخل‌عروقی، بیمار درصورت نداشتن عارضه ممکن است پس از 2روز مرخص شود، اما در جراحی باز معمولا یک هفته تا ۱۰روز بستری لازم است. این موضوع برای بیماران سالمند و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت بیشتری دارد.»

کد ویژه برای نجات بیماران
بیمارستان سینا علاوه بر بومی‌سازی نرم‌افزار، یک کد اورژانسی ویژه برای درمان سریع این بیماران هم طراحی کرده است. شکری با بیان این خبر عنوان می‌کند: «با فعال شدن این کد، تمام بخش‌های مرتبط شامل اورژانس، تصویربرداری، اتاق عمل، بانک خون و تیم تأمین تجهیزات آماده می‌شود. تلاش می‌کنیم تصویربرداری و آماده‌سازی اولیه در حدود ۳۰دقیقه انجام شود و فرآیند درمان بیمار طی حدود 3ساعت پیش برود.» به‌ گفته او، این طرح فعلا به‌صورت آزمایشی در بیمارستان سینا اجرا شده و هدف ما گسترش آن به سایر بیمارستان‌های کشور با حمایت وزارت بهداشت است.

از سکته مغزی تا تشخیص پیوند با هوش مصنوعی
کاربرد هوش مصنوعی در بیمارستان سینا به درمان پارگی آئورت محدود نمی‌شود. شکری از پروژه دیگری برای شناسایی بیماران در معرض سکته مغزی خبر می‌دهد: «بعضی بیماران به‌دلیل تنگی حدود ۴۵درصدی عروق گردن، دچار سکته مغزی می‌شوند. هوش مصنوعی می‌تواند ویژگی‌های پلاک‌های عروقی را که با چشم به‌راحتی قابل تشخیص نیستند، شناسایی و به ارزیابی دقیق‌تر خطر کمک کند. پروژه دیگر این بیمارستان نرم‌افزار تعیین اولویت پیوند کلیه است.» به ‌گفته شکری، این سامانه با بررسی اطلاعات‌  دهندگان و گیرندگان، 5‌تا‌۱۰بیمار دارای اولویت را مشخص می‌کند و می‌تواند احتمال خطای انسانی را کاهش دهد. این نرم‌افزار در بیمارستان سینا آزمایش شده و قرار است استفاده از آن گسترش یابد.