نجات زنان به دست زنان

مریم سرخوش | روزنامه‌نگار

روزگاری نه‌چندان دور، برخی خانواده‌های ایرانی برای درمان ناباروری راهی کشورهای اروپایی ازجمله آلمان می‌شدند، اما حالا شرایط تغییر کرده است. پیشرفت متخصصان زنان و زایمان و توسعه خدمات فوق‌تخصصی باعث شده ایران نه‌تنها بخش قابل‌توجهی از نیازهای درمانی خود را تأمین کند، بلکه پذیرای بیمارانی از کشورهای دیگر هم باشد. این تحول تنها به درمان ناباروری محدود نیست و از مراقبت‌های تخصصی مادر و جنین تا درمان سرطان‌های زنان و جراحی‌های کم‌تهاجمی را در بر می‌گیرد. در کنار این دستاوردها، متخصصان زنان و زایمان با چالش‌هایی هم مواجهند؛ از مسئولیت‌های سنگین حرفه‌ای و تعرفه‌های نامتناسب تا فشارهای قانونی و سیاست‌های مرتبط با زایمان. آنها همزمان با آغاز آبان، 2مطالبه مهم را مطرح کرده‌اند؛ ثبت روزی به نام متخصصان زنان و زایمان و افزایش حمایت‌هایی که بخشی از سختی کار این گروه را جبران کند.

جهش زنان در پزشکی
جمعیت ایران طی 4دهه گذشته حدود 5/2برابر شده، اما حضور زنان در رشته‌های تخصصی پزشکی رشد بسیار بیشتری داشته است. براساس آمارهای مطرح‌شده از سوی مسئولان این حوزه، شمار پزشکان متخصص زن از ۷۷۰ نفر در سال۱۳۶۰ به حدود ۳۰هزار متخصص، فوق‌تخصص و فلوشیپ زن رسیده است؛ افزایشی حدود 40برابری که تصویری از گسترش حضور زنان در ساختار تخصصی نظام سلامت ارائه می‌دهد. این تحول تنها به‌معنای افزایش تعداد پزشکان نیست، بلکه نشان‌دهنده توسعه توانمندی زنان در رشته‌های تخصصی و فوق‌تخصصی است.

مادران بیشتری زنده می‌مانند
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای نظام سلامت ایران طی دهه‌های گذشته، کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر مادران در دوران بارداری و زایمان است. براساس آمارهای اعلام‌شده از سوی مسئولان نظام سلامت، میزان مرگ‌ومیر مادران در ایران از بیش از ۲۲۰مورد به ازای هر ۱۰۰هزار تولد زنده در حدود 5دهه پیش، به حدود ۲۰مورد رسیده است. این رقم در مقایسه با میانگین جهانی -۱۹۴مرگ به ازای هر ۱۰۰هزار تولد زنده- دستاوردی مهم به شمار می‌رود. سودابه کاظمی، رئیس انجمن علمی متخصصان زنان و زایمان ایران درباره اهمیت این دستاورد به همشهری می‌گوید: یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی عملکرد نظام سلامت، میزان مرگ‌ومیر مادران در دوران بارداری و زایمان است؛ شاخصی که کاهش آن به دسترسی به مراقبت‌های دوران بارداری، زایمان ایمن، خدمات تخصصی و رسیدگی به عوارض تهدیدکننده حیات وابسته است.

از اعزام بیمار تا پذیرش بیماران خارجی
پیشرفت‌های حوزه زنان و زایمان در ایران تنها به شاخص‌های سلامت مادران محدود نمانده و در درمان‌های پیشرفته نیز دستاوردهای قابل‌توجهی حاصل شده است. کاظمی در این‌باره می‌گوید: پیشرفت‌های سال‌های اخیر باعث شده ایران در منطقه و دنیا حرف برای گفتن داشته باشد. تا همین چند سال پیش خانواده‌ها برای فرزنددار شدن به آلمان می‌رفتند، اما اکنون ما پذیرای بیمارانی از سایر کشورهای منطقه هم هستیم. 

مسئولیت 2 جان، تعرفه یک خدمت
با وجود این پیشرفت‌ها، متخصصان زنان و زایمان از مشکلاتی گلایه دارند که به‌گفته رئیس انجمن علمی این رشته، با میزان مسئولیت و سختی کار آنها تناسب ندارد: رشته زنان و زایمان از این جهت منحصر به فرد است که بعد از انقلاب به رشته‌ای تک‌جنسیتی تبدیل شد و تنها زنان در آن پذیرش می‌شوند. این در حالی است که حجم مراجعات اورژانسی در این رشته بسیار بالاست. از سوی دیگر برخلاف بسیاری از رشته‌های دیگر، متخصصان زنان و زایمان در زمان مراقبت از بارداری و زایمان مسئول جان 2انسان یا حتی بیشتر در موارد چندقلوزایی هستند، اما خدماتی که برای آنها لحاظ می‌شود، یک واحد است. رئیس انجمن علمی متخصصان زنان و زایمان ایران عنوان می‌کند: کوچک‌ترین مشکلی که برای یک مادر ایجاد می‌شود، به‌سرعت رسانه‌ای شده و فشار روحی، روانی و قانونی زیادی برای متخصصان به همراه دارد. با وجود این، تعرفه‌های این رشته بسیار نامتناسب است. او همچنین به تعرفه جراحی‌های سنگین و لاپاراسکوپی اشاره می‌کند و می‌گوید: تعرفه‌های تعیین‌شده برای این خدمات با ارزش واقعی آنها فاصله زیادی دارد. 
متخصصان زیر فشار تصمیم‌های متناقض
چالش‌های متخصصان زنان و زایمان به مسائل تعرفه‌ای محدود نیست. سیاست‌های مرتبط با زایمان طبیعی و سزارین نیز به‌گفته کاظمی، فشارهای مضاعفی را بر این گروه تحمیل کرده است. او با اشاره به چالش جمعیتی کشور می‌گوید: متخصصان زنان و زایمان در خط مقدم مراقبت از سلامت مادران و کمک به فرزندآوری قرار دارند، اما در شرایطی فعالیت می‌کنند که گاهی با فشارهای چندگانه مواجه می‌شوند. از یک سو برخی خانواده‌ها برای انجام سزارین اصرار دارند و از سوی دیگر، قوانین و سیاست‌های وزارت بهداشت و بیمارستان‌ها بر انجام زایمان طبیعی تأکید می‌کنند. متخصصان در این شرایط وضعیت دشواری دارند و اگر مشکلی برای مادر یا نوزاد پیش بیاید، ممکن است مقصر شناخته شوند. او معتقد است سیاست‌های این حوزه باید منطقی‌تر و متناسب با شرایط پزشکی هر مادر و جنین تنظیم شوند.

مطالبه ثبت یک روز ملی
در کنار درخواست اصلاح تعرفه‌ها و حمایت‌های حرفه‌ای، متخصصان زنان و زایمان پیگیر ثبت روزی ملی به نام این گروه هستند. کاظمی در این‌باره می‌گوید: ما پیگیر ثبت اول آبان به‌عنوان روز متخصصان زنان و زایمان هستیم؛ روزی که برای نخستین بار مصوبه تأسیس انجمن علمی متخصصان زنان و زایمان صادر شد. ثبت این روز می‌تواند فرصتی برای توجه بیشتر به جایگاه متخصصانی باشد که علاوه بر مراقبت از سلامت زنان، در حفظ سلامت مادران و نوزادان، درمان ناباروری و ارتقای شاخص‌های سلامت کشور نقش دارند. کسانی که طی دهه‌های گذشته سهم مهمی در توسعه خدمات درمانی داشته‌اند، اکنون انتظار دارند حمایت‌های حرفه‌ای و اقتصادی نیز متناسب با مسئولیت‌های سنگین آنها افزایش یابد.