گزارش
جبران 10برابری قطع درختان چیتگر
مدیرکل محیط‌زیست شهرداری می‌گوید که ماجرای قطع درختان چیتگر، تاوان خطای 60ساله است
پروانه بهرام‌نژاد| روزنامه‌نگار
حال درختان چیتگر خوب نیست، چراکه درختان بزرگ‌ترین بوستان جنگلی غرب پایتخت یکی پس از دیگری خشک می‌شوند. چه کسی به جان درختان چیتگر افتاده و ریشه این بحران کجاست؟ محمدصابر باغخانی‌پور، مدیرکل محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران در گفت‌وگو با تلویزیون همشهری، صریح پاسخگوی سوال‌های ما شد و تاکید کرد که ریشه در تصمیم‌های نادرست ۶۰ سال گذشته است؛ تصمیم‌هایی که به گفته او، امروز ضرورت تغییر گونه‌های درختی، تأمین آب پایدار و مقابله با آفت سوسک پوست‌خوار را دوچندان کرده است. باغخانی پور درباره برنامه‌های مدیریت شهری برای نجات و احیای بوستان‌های جنگلی تهران به ویژه چیتگر جزئی‌تر توضیح داده است.
مشکلات دیرینه پارک‌های جنگلی پایتخت
برای بیان علت اصلی خشک‌شدن درختان باید به سابقه پارک‌های جنگلی تهران اشاره کنیم. حدود ۶۰سال پیش در مجموعه مدیریت شهری تهران این تصمیم گرفته شد که در شرق و غرب تهران کریدورهای سبز برای لطافت هوا و جذب آلاینده‌ها ایجاد شود. آن دوران این فکری درست و زیست‌محیطی بود، اما مدیریت شهری وقت 2نکته عمیق و علمی را رعایت نکرد و تمام مشکلات امروز به همان تصمیم برمی‌گردد. نخست آنکه یک گونه غیربومی (کاج الدریکا) کاشته شد و دوم اینکه تنوع گونه‌ای رعایت نشد و تک‌کشتی رقم خورد. این 2اشتباه باعث پیامدهایی مانند پیرشدن زودرس، ورود زودهنگام به سن دیرزیستی، بیماری، افزایش آفت‌پذیری و دوام‌نیاوردن در شرایط اقلیمی فعلی شد. در مقابله با این مشکل، حتماً باید گونه‌های بومی و سازگار با اقلیم فعلی کاشت شود که شهرداری تهران در دستورکار دارد و اعلام کرده‌ایم به‌ازای هر درختی که قطع می‌شود، بین ۳ تا ۱۰درخت سازگار با اقلیم تهران کاشته می‌شود.
سازمان منابع طبیعی مالک پارک‌های جنگلی
در مورد آمار باید توجه داشت که چه مقدار از سطح پارک‌های جنگلی دچار آفت سوسک پوست‌خوار شده؛ آفتی که به‌دلیل تک‌کشتی‌بودن، همه سطح را یکباره درگیر کرده است. مهم‌ترین مقابله این است که جلوی سرایت آفت به درختان دیگر گرفته شود و علت قطع درختان درحال‌حاضر جلوگیری از سرایت همین آفت است. مالکیت پارک‌های جنگلی با سازمان منابع طبیعی کشور است که مدیریت آن را به شهرداری‌ها احاله می‌دهد و شهرداری‌ها بهره‌بردار هستند؛ اما اگر درختی قرار باشد قطع شود، حتماً باید در طرح مدیریت پارک سازمان آمده باشد، سازمان منابع طبیعی آن را نشانه‌گذاری کند و حتی بر روند قطع و جابه‌جایی نظارت داشته باشد. در بوستان چیتگر هم بین ۱۰ تا ۱۵هزار درخت به‌خاطر خشکسالی، تغییرات اقلیمی، آفت و عدم‌رعایت تنوع زیستی در گذشته قطع شده یا در حال قطع‌شدن است.
تأمین آب از طریق پساب
شهرداری تهران برای آبیاری پارک‌های جنگلی تلاش کرده است تا به سمت استفاده از پساب به‌عنوان منبع جایگزین حرکت کند تا از سفره‌های آب زیرزمینی استفاده نشود. در تفاهمنامه‌ای با آبفا و وزارت نیرو حداکثر برداشت از پساب و حداقل برداشت از منابع زیرزمینی انجام می‌شود. یک نکته علمی مهم این است که در هیچ جای دنیا هیچ جنگلی (چه طبیعی و چه دست‌کاشت) آبیاری نمی‌شود؛ جنگل‌های طبیعی یا جنگل‌های بومی و سازگار با اقلیم، پس از ۳ تا ۵سال استقرار نهال، دیگر نیازی به آبیاری ندارند و باید با تکیه بر توان خود رشد کنند. با این حال، برای نگهداری و پایش نهال‌های جدید برنامه‌هایی درنظر گرفته شده است.
کاشت 30هزار نهال در منطقه22
سابقه ۴ تا ۵دهه مدیریت پارک‌های جنگلی با وضعیت نامناسب وجود داشته و ناآگاهی مدیریت‌های قبلی به شرایط فعلی کمک کرده است. البته نمی‌خواهیم همه مسائل را گردن مدیران بگذاریم؛ قبلا تغییرات اقلیمی این‌قدر نمود نداشت، اما امروزه گرم‌شدن کره زمین به سبب افزایش گازهای گلخانه‌ای باعث شده اقلیم فعلی هیچ شباهتی به ۶۰سال گذشته نداشته باشد. در اقدامات اخیر شهرداری، به‌ازای هر درخت آفت‌زده و لازم به قطع، بین ۳ تا ۱۰درخت بومی سازگار کاشته می‌شود و ۳۰هزار نهال نیز امسال توسط شهرداری منطقه۲۲ به مجموعه چیتگر اضافه خواهد شد. اگرچه رشد و نمو این نهال‌ها زمان‌بر است، اما این تضمین به مردم داده می‌شود که فضای سبز و لطافت پارک‌های جنگلی با کمک خود مردم، تشکل‌های مردمی و گروه‌های جهادی احیا خواهد شد.
دیرزیستی درختان و نگهداری مدرن
یکی از دلایل بیشترشدن آفت‌زدگی درختان در این دوره این است که درختان کاج ۵۰ تا ۶۰ساله به سن دیرزیستی رسیده‌اند؛ سنی که درخت از درون پوسیده، دچار آفت و آسیب‌پذیر می‌شود. اما با روش‌هایی چون خاک‌ورزی حفاظتی، اصلاح خاک‌های جنگلی، روش‌های آبیاری نوین، تأمین آب از منابع غیرزیرزمینی و حذف گونه‌های آب‌بر و غیربومی، این مسائل طی یک دهه آینده خود را نشان خواهد داد. مسائل محیط‌زیستی بازه زمانی طولانی‌مدت دارند و زودبازده نیستند. همکاران ما در سازمان بوستان‌ها و فضای سبز در حال افزایش سرانه فضای سبز هستند؛ به‌طوری‌که سرانه ۱۵مترمربعی به‌ازای هر فرد طبق قانون هوای پاک برای شهر تهران محقق شده و از آن عبور هم کرده‌ایم.
جلوگیری از تغییر کاربری
در قطع درختان 2موضوع را باید درنظر داشته باشیم؛ نخست نظارت بر فرایند مدیریت پارک‌های جنگلی است که توسط سازمان منابع طبیعی به‌عنوان نگارنده طرح مدیریت انجام می‌شود و شهرداری مجری سیاست‌های آن است. موضوع دوم درخصوص اراضی شهری و تغییر کاربری این است که کمیسیون ماده۷ در حوزه جابه‌جایی باغ‌ها یا اراضی فضای سبز نظارت دارد و در اراضی ملی نیز سازمان منابع طبیعی ورود می‌کند. مدیریت شهری فعلی اجازه تغییر کاربری باغ‌ها را نداده و نخواهد داد، حتی در مناطقی که سرانه فضای سبز پایین بوده، املاکی خریداری شده تا تخریب و به فضای سبز تبدیل شوند. در توسعه کمربند سبز تهران نیز که حجم آن حدود ۵۰هزار هکتار است، رویکرد مدیریت فعلی بر افزایش سرانه فضای سبز و حفظ درختان استوار است.
بازدارندگی جریمه قطع درختان
در شرایط فعلی، جریمه قطع درختان رقمی میلیاردی است و هزینه سنگینی به سازنده تحمیل می‌کند. سازنده مکلف است تا حد امکان درختان را قطع نکند و نوع طراحی ساختمان را به‌گونه‌ای انجام دهد که حداقل آسیب به درختان وارد شود. این اعداد تعیین‌شده بر مبنای سن درخت، نوع گونه و مکان آن تعیین می‌شود.
۳تا ۱۰ درخت سازگار با اقلیم تهران به‌ازای هر درخت در بوستان‌های جنگلی کاشته خواهد شد
۱۰تا ۱۵ هزار درخت در بوستان جنگلی چیتگر به‌دلیل خشکسالی، تغییرات اقلیمی، آفت و تک‌کشتی‌بودن قطع شده یا در حال قطع‌شدن است
30,000 نهال جدید امسال توسط شهرداری منطقه۲۲ به مجموعه بوستان چیتگر اضافه می‌شود
