میراث در صف کاربری اقتصادی

راحله عبدالحسینی؛ روزنامه‌نگار

مزایده صندوق توسعه و احیای بناهای تاریخی برای واگذاری ۱۳بنای تاریخی و فرهنگی مرداد امسال در ۸ استان برگزار شد؛ تنها مزایده نیمه اول امسال که بهره‌برداری از بناهای تاریخی را به بخش خصوصی سپرد. با این حال، بررسی کاربری بناها نشان می‌دهد رویکرد صندوق توسعه و احیا همچنان اقتصادی است و احیای فرهنگی، روایتگری تاریخی و حفظ هویت بناها در اولویت این صندوق قرار ندارد.
به گزارش همشهری، از ۱۳ بنای تاریخی به مزایده گذاشته‌شده برای احیا، ۷ بنا با کاربری اقامتی و پذیرایی تعریف شده‌اند و ۶ بنای دیگر هم که کاربری اقامتی ندارند، کاربری پذیرایی دارند. برای ۵ بنا علاوه بر پذیرایی، کاربری فرهنگی با محوریت صنایع‌دستی تعریف شده و یک بنا، حتی کاربری فرهنگی هم ندارد و فقط کاربری پذیرایی و اداری برای آن درنظر گرفته شده است. یک متخصص و پژوهشگر مرمت و احیای بناهای تاریخی کشور، با اشاره به اینکه ایجاد کاربری در بنای تاریخی به معنی احیای آن نیست، به همشهری می‌گوید: «ابتدا باید ارزش‌ها و ویژگی‌های هر اثر تاریخی برای احیا شناخته شود. ممکن است یک بنا علاوه بر ارزش‌های معماری و هنری، بازتاب‌دهنده ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی یک دوره تاریخی باشد و تصمیم‌گیری درباره آینده بنا بدون توجه به این ارزش‌ها، احیای واقعی اثر تلقی نمی‌شود.»
سیاوش صابری‌کاخکی با تأکید بر اینکه هر بنای تاریخی ظرفیت متفاوتی برای احیا و کاربری جدید دارد، ادامه می‌دهد: «اگر کاربری متناسب با ارزش‌ها و ویژگی‌های معماری اثر طراحی شود و در فضای امروز بتواند ادامه حیات بدهد، آن وقت است که می‌توانیم بگوییم احیا شده است.» 
از دیدگاه صابری‌کاخکی، کاربری‌هایی مانند اقامت در بنای تاریخی به بهانه احیای آن، مداخله سنگین در بناست. او در ارزیابی رویکرد حاکم بر جریان احیای بناهای تاریخی در کشور می‌گوید: «از آنجا که دیدگاه اقتصادی و منطق سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای بازگشت سرمایه و میزان سود او مطرح است، ممکن است بازسازی بنا برای کاربری اقامتی و پذیرایی به بنای تاریخی آسیب بزند؛ درحالی‌که بناهای تاریخی فقط دارایی‌هایی برای ایجاد درآمد نیستند وحق همه مردم ایران است که بتوانند از این آثار تاریخی بازدید کنند.»