رزمندگان سفیدپوش جنگ ۴۰ روزه

علیرضا احمدی | روزنامه‌نگار 

روز میلاد حضرت زینب کبری(س)، فرصتی برای پاسداشت ایثارها و فداکارهای جامعه پرستاری ایران در جریان جنگ تحمیلی سوم است؛ جامعه‌ای که رهبرمعظم‌انقلاب در پیام روز جمعه‌شان، برای آنان نقشی «احیاگر»، «امیدبخش» و البته «شگفت‌آور»، آن‌هم در «دوران بعثت بی‌بدیل ملت ایران» قائل شدند. در جنگ تحمیلی سوم آمریکا و رژیم‌صهیونیستی علیه ایران، نظام سلامت ایران به یکی از مهم‌ترین خطوط پایداری در برابر حملات وحشیانه دشمنان تبدیل شد؛ جایی که پرستاران و به‌طورکلی کادر بهداشت و درمان با وجود خطرات بسیار، مسئولیت رسیدگی به مجروحان و تداوم خدمات حیاتی به مردم را برعهده داشتند و با قدرت، به خدمت‌رسانی تا آخرین روز جنگ ادامه دادند. در چنین شرایطی، پرستاران، به‌عنوان حلقه اتصال بیماران با فرایند درمان، نقشی فراتر از مراقبت‌های معمول برعهده داشتند؛ از رسیدگی به مصدومان بدحال و همکاری در انتقال بیماران تا حمایت از خانواده‌هایی که با اضطراب، جراحت و فقدان عزیزان خود مواجه بودند. در واقع «فرشته‌های رحمت و امید» در شرایطی که جان خودشان در خطر بود، جانانه پای کار میهن ایستادند و اجازه ندادند وقفه‌ای در خدمت‌رسانی نظام سلامت به‌وجود آید.

روایت آماری از رشادت کادر درمان
یکی از ابعاد ویژه جنگ تحمیلی سوم، آمار قابل توجه شهدا و مجروحان نظام پرستاری و به‌طورکلی، کادر درمان کشور بود که نشان‌دهنده رشادت و جسارت کم‌نظیر آنان است:

خسارت‌ها
  آسیب‌دیدن 73بیمارستان
  خسارت به 300دستگاه آمبولانس
  آسیب‌دیدن حدود 16کارخانه تولید دارو
  خسارت به 49مرکز درمانی
  آسیب‌دیدن 226مرکز بهداشتی
  آسیب‌دیدن 55پایگاه اورژانس
  گزارش سازمان جهانی بهداشت در 20اسفندماه 1404
1- تأیید 18حمله به به مراکز و کارکنان بهداشتی
2- جان باختن ۸نفر از کادر درمان

ابعاد رشادت کادر درمان 
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش ابعاد خدمت‌رسانی پرستاران و کادر درمان در جنگ تحمیلی به‌دست دادن تصویری کلی از حجم حملات دشمن است. برخی برآوردهای موجود، ازجمله گزارش جامع «مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی» نشان‌دهنده ابعاد ددمنشی دشمن است:
 نکته ویژه:  ثبت ۶۹مورد مصداق نقض حقوق‌ بشردوستانه بین‌المللی
  1    آسیب دیدن بیش از ۱۲۵هزار واحد غیرنظامی
  2    فراتر رفتن شمار مجروحان از ۳۰ هزارنفر
  3    ثبت3617 شهید (براساس آمار بنیاد شهید)
  4    تخلیه شدن 8بیمارستان به‌دلیل شدت خسارت‌ها
  5    درمان و ترخیص بیش از 30هزار مجروح از 9اسفند1404تا 19فروردین‌ماه 1405
  6    انجام1252عمل جراحی برای مصدومان جنگ در مدت یادشده

نقش محوری پرستاران در جنگ
در جریان جنگ تحمیلی سوم، پرستاران با حضور غیرتمندانه خود در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، اجازه ندادند خدمت‌رسانی به مردم در شرایط سخت جنگی دچار اختلال شود.
ابتدای چرخه درمان: انتقال مصدوم به بیمارستان
 نقش محوری پرستاران: از مراقبت مستقیم از بیمار تا پایش وضعیت حیاتی و اجرای دستورهای درمانی
 چرخه خدمت‌رسانی پرستاران در جنگ:
  1    پذیرش و ارزیابی اولیه
  2     اولویت‌بندی بیماران براساس شدت جراحت
  3    آماده‌سازی اتاق عمل
  4    مراقبت‌های پس از جراحی
  5    پیگیری وضعیت بیماران بستری
  6    حمایت روانی از بیماران و همچنین خانواده‌ها 

فعالیت جانانه در بیمارستان‌ها
یکی دیگر از جنبه‌های اساسی فعالیت پرستاران و کادر درمان در جریان جنگ تحمیلی سوم، استمرار فعالیت بیمارستان‌ها و توان آنها برای پذیرش مجروحان، آن‌ هم در شرایط خطرناک و ناایمن جنگی است.
  1    مراکز درمانی ایران در دوره جنگ با فشار کم‌سابقه‌ای روبه‌رو بودند.
  2    براساس برخی آمارهای موجود، تا روز سی‌وهفتم جنگ، بیش از ۳۲هزارو ۵۰۰نفر در مراکز درمانی تحت مراقبت قرار گرفتند.
  3    حجم بالای مراجعه‌ها، مراقبت‌های درمانی و جراحی‌ها بیانگر ادامه فعالیت نظام سلامت در شرایط بحرانی است که اجازه نداد بیمارستان‌ها خالی شود.
  4    تخلیه برخی بیمارستان‌ها و آسیب دیدن زیرساخت‌ها، نشان می‌دهد فعالیت مراکز درمانی در بسیاری از نقاط کشور با وجود چالش‌ها و آسیب‌های اساسی، قدرتمندانه ادامه یافته‌ است.
  5     انتقال بیماران بستری، به‌ویژه بیماران بخش مراقبت‌های ویژه، نوزادان، افراد متصل به دستگاه‌های خاص و بیمارانی که امکان جابه‌جایی مستقل ندارند، عملیاتی پیچیده و پرخطر است که در برخی مراکز درمانی آسیب دیده انجام شد و جلوه‌های بدیعی از «ایثار» و «حماسه» را به تصویر کشید.

مدافعان سلامت جامعه
در جریان جنگ تحمیلی سوم، پرستاران و کادر درمان با اینکه در حملات ددمنشانه دشمن، خود در معرض خطر بودند، اما محل خدمتشان را ترک نکردند و جانانه به فعالیتشان ادامه دادند.

 چالش‌ها
  شهادت تعداد قابل‌توجهی از پرستاران و کادر درمان
  مجروحیت گسترده کارکنان درمانی
  آسیب دیدن مراکز بهداشتی و بیمارستانی
  وارد آمدن خسارت به آمبولانس‌ها
  شهادت و مجروحیت کادر اورژانس
  افزایش نیاز به مراقبت از مجروحان

 اقدام‌ها
  درمان و ترخیص حجم قابل توجهی از بیماران و مجروحان جنگ (براساس آمارهای پیش‌گفته)
  تعداد بالای اعمال جراحی انجام‌شده در طول جنگ و در شرایط جنگی
  استمرار خدمات ضروری به مردم در جریان جنگ
  حفظ جریان مؤثر درمان در شرایط بحرانی
  مراقبت از بیماران بدحال در شرایط خطرناک جنگی
  همکاری در انتقال بیماران و پشتیبانی از خدمات روزمره
  اعلام آمادگی نیروهای داوطلب و حتی بازنشستگان کادر درمان برای حضور در مراکز درمانی
  اعلام آمادگی 3600پرستار برای اعزام به مناطق آسیب‌دیده
  تشکیل تیم‌های واکنش سریع پرستاری
  حضور داوطلبان آماده جابه‌جایی و اعزام به مناطق نیازمند 
  سازماندهی نیروهای داوطلب
  ایجاد امکان پشتیبانی متقابل میان مناطق مختلف کشور