۱۵ سال تلاش برای نجات تاریخ

راحله عبدالحسینی| روزنامه نگار

درحالی‌که گاهی  اخبار بی‌مهری به آثار تاریخی به گوش می‌رسد، خبر خوش مرمت قلعه قمیشلو در شهرستان تیران و کرون استان اصفهان با کمک‌های مردمی دلگرم‌کننده‌است؛ قلعه‌ای متعلق به مسعودمیرزا ظل‌السلطان، پسر ناصرالدین شاه قاجار که با بخش‌های شاه‌نشین، اندرونی، بارعام، مطبخ، شربت‌خانه، اصطبل، محل استقرار تفنگچی‌ها، خدمه و باغبانان یکی از اماکن دیدنی‌ این شهرستان است و 25سال پیش به ثبت ملی رسید. انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون از 15سال پیش بانی مرمت شده و تا امروز سقف قلعه ایزوگام شده، اما هنوز تا پایان مرمت آن راه درازی در پیش است.

دیدنی‌های قلعه قمیشلو 
قلعه قمیشلو به دستور مسعودمیرزا ظل‌السلطان، حاکم اصفهان، برای اقامت ییلاقی و شکار ساخته شد و معماری قلعه متناسب با همین کاربری شکل گرفت؛ مجموعه‌ای محصور با برج و حصار، حیاط‌های متعدد و فضاهایی با سلسله‌مراتب مشخص. خشت و گل، آجر، تیرهای چوبی و سقف‌های سنتی، بخش مهمی از ساختار بنا را تشکیل می‌دهند و شاه‌نشین با فرم نیم‌دایره خود یکی از عناصر متفاوت این مجموعه است. قلعه قمیشلو با مساحت تقریبی ۹ هزار مترمربع دارای 110اتاق با شومینه‌هایی با طرح‌های متفاوت است. پنجره‌های قلعه نیز با تکنیک چلندری ساخته شده‌اند؛ یعنی اجزای فلزی بدون استفاده از جوش و پیچ، درهم‌تنیده، خم و به یکدیگر متصل شده‌اند.‌

انجمن ۱۰ هزار تومانی‌ها
داستان مرمت قلعه قمیشلو با نگرانی درباره وضعیت سقف شاه‌نشین قلعه آغاز شد و با جمع‌آوری کمک‌های مردمی ادامه پیدا کرد. عضو انجمن دوستداران میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تیران و کرون به همشهری می‌گوید: «اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان برای نجات سقف بودجه کافی نداشت. مردم تصمیم گرفتند خودشان دست به‌کار شوند و انجمن دوستداران میراث فرهنگی با پرداخت حق عضویت‌های کوچک شکل گرفت و به‌تدریج خیران، شرکت‌ها و حتی ایرانیان خارج از کشور نیز به کمک آمدند.»
سید عبدالله جلیلیان با بیان اینکه چراغ انجمن با حضور 12نفر که هر یک ۳۰ هزار تومان پرداختند، روشن‌ شد و مرمت سقف کلید خورد، می‌افزاید: «مرمت سقف که تمام شد، ما ماندیم و صورتحسابی حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون تومان، بدهی بازار و حق‌الزحمه استاد و کارگر.» او با توضیح اینکه انجمن از یک خیریه وام بدون بهره گرفت، توضیح می‌دهد: «با گرفتن وام، یک بدهی تازه به نام قسط وام ایجاد شده بود. برای پرداخت آن پیشنهاد دادیم، هر یک از 30نفر اعضا، پول یک پفک را‌که آن زمان فقط 10هزار تومان بود، به انجمن بدهند. همین شد که ما به انجمن 10تومنی‌ها معروف شدیم. بعدتر هم اعضای انجمن از 30نفر به 50نفر رسیدند.»  او می‌گوید: این مدل به مرور جواب داد و حتی بعد از مدتی حدود ۲میلیون تومان در صندوق انجمن باقی ماند که صرف مرمت حوض قلعه و خرید کاشی آن شد. کم‌کم سنگ‌های پایه و بخش‌های مختلف شاه‌نشین ازجمله راه‌پله شاه‌نشین هم به همین شیوه مرمت شد. جلیلیان ادامه می‌دهد: «در یک سال و نیم گذشته با کمک بخش خصوصی حدود 2میلیارد تومان برای مرمت سقف‌های ضربی بنا اختصاص یافت.»

مرمت ادامه دارد
روح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث‌فرهنگی اصفهان:
«حضور انجمن‌های تخصصی و دوستداران میراث‌فرهنگی در فرایند حفاظت از آثار تاریخی می‌تواند به تقویت جریان حفاظت مشارکتی کمک کند. حفاظت از این مجموعه صرفا به نگهداری یک بنای تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه بخشی از صیانت از میراث فرهنگی موجود در یکی از پهنه‌های
مهم طبیعی اصفهان است.»‌