خانه فرشته‌های تنها

محمد سرابی | روزنامه‌نگار

شیرخوارگاه‌ها نه‌تنها شلوغ‌تر نشده‌اند بلکه تعداد بچه‌هایی که در آنها نگهداری می‌شوند، دائما رو به کاهش است، آن‌هم در شرایطی که هر سال بیشتر از 3هزار کودک بی‌سرپرست و بد‌سرپرست در تمام سنین به سازمان بهزیستی سپرده می‌شوند. هفته ملی کودک از 16 تا 21مهر‌ماه زمانی برای پرداختن به این گروه از جامعه ایرانی است که مانند دیگران به زندگی خانوادگی نیاز دارند اما از داشتن آن محروم مانده‌اند. فرایند تسهیل قوانین که از سال‌92 آغاز شد، زمینه گذراندن دوران کودکی آنها در چارچوب «خانواده» را فراهم کرده است تا به جای اینکه دوران کودکی خود را در «خوابگاه» بگذرانند، این سال‌ها را در جمع یک «خانواده» تجربه کنند. معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در حاشیه مراسم روز جهانی کودک در شیرخوارگاه آمنه اعلام کرد‌ سامانه جامع رصد کودکان و نوجوانان بهزیستی که در این هفته رونمایی خواهد شد، امکان رصد وضعیت این کودکان را در‌لحظه فراهم می‌کند.

شیرخوارگاه حتما دولتی است
هر کسی که کمتر از 18سال داشته باشد و سرپرست برای او یافت نشود، مشمول تعریف کودک بی‌سرپرست و بد‌سرپرست قرار می‌گیرد اما شیرخوارگاه فضایی برای نگهداری از بچه‌های زیر 6سال است که هنوز به مدرسه نمی‌روند. به‌گفته مدیرکل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی، شیرخوارگاه‌ها همگی دولتی و الزاما در مراکز استان‌ها واقع هستند، زیرا معمولا ساختمان‌های بزرگ و مجهزی هستند که شاید از نظر استاندارد‌ها با مراکز درمانی و بیمارستان‌ها قابل مقایسه باشند. حمیدرضا الوند در این‌باره به همشهری می‌گوید: «بچه‌های زیر 6سال هنوز به سنی نرسیده‌اند که بتوانند نیاز‌های خودشان یا اتفاقاتی را که برایشان افتاده است، دقیقا تعریف کنند، پس شیرخوارگاه نیروی انسانی کافی و متخصص نیاز دارد که امور مراقبتی را انجام دهند.» او تأکید می‌کند: «البته 4مورد از مراکز ما غیردولتی هستند زیرا این شیرخوارگاه‌ها در سال‌1383 از هلال‌احمر به بهزیستی واگذار شده است. هلال‌احمر از پیش از انقلاب اسلامی در حوزه کودکان بی‌سرپرست فعالیت می‌کرد اما براساس قانون تشکیل سازمان بهزیستی مقرر شده بود که همه وظایف و تکالیف مربوط به کودکان بی‌سرپرست به بهزیستی سپرده شود. شیرخوارگاه‌های هلال‌احمر به همین دلیل به بهزیستی واگذار شد و حالا نظارت و برنامه‌ریزی کامل آنها با بهزیستی است.»

هر شیرخوارگاه 25نفر
2شیرخوارگاه حضرت آمنه و شبیر در تهران و شیرخوارگاه حضرت رقیه در شهرری قرار دارد. تا 2دهه قبل تعداد کودکانی که در این سه مرکز نگهداری می‌شدند به 400 تا 500نفر می‌رسید زیرا اجرای قوانین فرزند‌خواندگی سخت بود و سپردن کودکان به خانواده‌های واجد شرایط مدت زیادی طول می‌کشید. بعد از تصویب‌ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست در سال‌92 زمینه اجرای طرح‌های بازپیوند کودکان فراهم شد. الوند با اشاره به اینکه سالانه بیشتر از 3هزار کودک در سنین مختلف وارد مراکز بهزیستی می‌شوند، می‌گوید: «بیشترین فرزند‌خواندگی و انواع دیگر سرپرستی در سن زیر 6سال اتفاق می‌افتد. قوانینی که در سال92 تصویب شد و به مقامات قضایی این اختیار را داد که با صرف‌نظر‌کردن از مواردی مانند انتقال اموال از سرپرست به کودک‌ یا طرح‌هایی مانند سرپرستی موقت، امکان سپردن بچه‌ها به خانواده‌های دارای صلاحیت را فراهم کنند. خانواده‌های متقاضی هم از این طرح‌ها استقبال کردند و کاهش جمعیت شیرخوارگاه‌ها شروع شد. اکنون خیلی از بچه‌هایی که در شیرخوارگاه باقی می‌مانند معلولیت یا بیماری‌ بدون درمان دارند.» مدیرکل دفتر کودکان و نوجوانان بهزیستی تأکید می‌کند: «سازمان بهزیستی در حمایت از کودکان یک تکلیف قانونی دارد و یک تکلیف شرعی. از دیدگاه شرعی ولی کودکان بی‌سرپرست ولی فقیه است و بهزیستی از سوی این مقام ماموریت دارد که مراقب این کودکان باشد،
به همین دلیل وقتی کودک به هرشکلی به خانواده‌ای سپرده شود ارتباط او با بهزیستی قطع نمی‌شود.»‌


سامانه جامع کودکان بهزیستی

در آخرین روز‌های هفته ملی کودک، سامانه جامع کودکان و نوجوانان بهزیستی با حضور مسئولان این حوزه رونمایی می‌شود. معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در این‌باره به همشهری گفت: «را‌ه‌اندازی این سامانه آرزوی خیلی از همکاران ما بود و بیش از 2سال برای اجرای آن کار کارشناسی انجام شده است.‌ با راه‌اندازی سامانه جامع امکان دسترسی متمرکز به اطلاعات و داده‌های دقیق همه کودکان و نوجوانان تحت پوشش بهزیستی برای مدیران فراهم می‌شود تا در لحظه بتوان وضعیت هرکدام از این کودکان را به محض ورود به مجموعه سازمان رصد کرد.»