یادداشت
۱۵مرگ در هر دقیقه نتیجه آلودگی هوای جهان
نیما فریدمجتهدی*
۷سپتامبر روز هوای پاک یا روز بین‌المللی هوای پاک برای آسمان‌های آبی است که هر سال برگزار می‌شود. این مناسبت در سال۲۰۱۹ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأیید شد و هدف آن افزایش آگاهی درباره آلودگی هوا، آثار آن بر سلامت و محیط‌زیست و ضرورت اقدام برای کاهش آلودگی است. زمانی اهمیت روز هوای پاک برای ما آشکار می‌شود که براساس برآورد وضعیت جهانی هوا در سال۲۰۲۵، در سال۲۰۲۳ حدود 9/7میلیون مرگ در جهان به مواجهه با آلودگی هوا نسبت داده شده است؛ یعنی ۲۱هزار و ۶۰۰نفر در هر روز و ۱۵نفر در هر دقیقه.
فارغ از بحث جهانی در زمینه آلودگی هوا و مرگ‌ومیر ناشی از آن، در ایران نیز هوای آلوده و نبود هوای پاک یکی از چالش‌های دیرپا بوده است. با اینکه کشور ما در رده کشورهای صنعتی جهان قرار ندارد آمار مرگ‌ومیر ناشی از بحران هوای آلوده کم نیست و در بخش‌هایی از کشور، ازجمله تهران و البرز، اصفهان و مرکزی، به دلیل صنعتی بودن و همچنین کاستی‌های مدیریتی، در کنار جغرافیا و آب‌وهوای کشور، آلودگی شیمیایی و صنعتی به یکی از مخاطرات جوی اثرگذار تبدیل شده است. یکی از پیامدهای این آلودگی حدود ۵۳هزار و ۴۷۹مرگ در ایران در سال۲۰۲۳ است. اما آلودگی هوای ایران که شامل آلودگی شیمیایی و گرد و خاک می‌شود، تا حدی ریشه در ویژگی‌های آب‌وهوایی این سرزمین دارد. شرایط کم‌‌بارشی در فصل سرد و سیطره هوای پرفشار بر فلات نسبتا مرتفع ایران سهم بسزایی در افزایش فراوانی و غلظت آلودگی هوا در شهرهای بزرگ کشور دارد. دومین‌جنبه آب‌و هوایی آلودگی هوای ایران نیز به ویژگی‌های جغرافیایی و اقلیمی آن مربوط می‌شود. بیابانی و خشک بودن ایران یکی از دلایل عمده بحران گرد و خاک است. این‌کشور در دریایی از صحراهای داخلی قرار دارد و همزمان در محاصره اقیانوسی از بیابان‌های خارجی است که همه‌‌ساله از جهات مختلف به کشور گرد و خاک گسیل می‌کنند.
با توجه به اینکه تغییر اقلیم و گرمایش جهانی با تأثیری که بر آب‌وهوای منطقه داشته‌اند نقش مهمی در افزایش آلودگی هوای ایران ایفا کرده‌اند، این مسئله همراه با کاستی‌های انسانی در هر دو جنبه می‌تواند به افزایش تلفات و خسارات ناشی از آلودگی هوا در ایران منجر شود.
* نماینده ایران در سازمان جهانی هواشناسی
در همینه زمینه :
