گزارش
جهان در تنگنای هرمز
هشدار بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول درباره نفت، تورم و رشد اقتصادی؛ از شوک انرژی تا خطر رکود تورمی
بهزاد رنجبر | روزنامهنگار
شوک اقتصادی ناشی از جنگآمریکا و اسرائیل علیه ایران به یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر چشمانداز اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ تبدیل شده است. 2 نهاد بزرگ اقتصاد جهانی، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی در تازهترین گزارشهای خود هشدار دادهاند که افزایش قیمت انرژی، اختلال در حملونقل و تجارت، رشد هزینه مواد غذایی و تشدید نااطمینانی میتواند همزمان رشد اقتصادی را کاهش و تورم را افزایش دهد.
2 نهاد، یک هشدار مشترک
بانک جهانی در گزارش چشمانداز اقتصاد جهانی، رشد اقتصاد جهان در سالجاری را 5/2 درصد پیشبینی کرده است؛ نرخی که این نهاد آن را پایینترین سطح رشد از زمان آغاز همهگیری کرونا میداند. در همین گزارش، تورم جهانی برای سالجاری میلادی ۴ درصد برآورد شده که نسبت به 3/3 درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش قابلتوجهی دارد.
صندوق بینالمللی پول نیز در تازهترین بهروزرسانی چشمانداز اقتصاد جهان، رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ را ۳ درصد و در سال ۲۰۲۷ را 4/3 درصد پیشبینی کرده است. اما در بخش تورم، تصویر نگرانکنندهتر است. صندوق بینالمللی پول انتظار دارد تورم جهانی از 1/4درصد در سال ۲۰۲۵ به 7/4 درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد.
نفت؛ مهمترین کانال انتقال جنگ به اقتصاد جهان
نخستین و مهمترین کانال انتقال آثار جنگ به اقتصاد جهانی، انرژی است.بانک جهانی در آخرین گزارش خود اعلام کرده است که بستهشدن تنگه هرمز اختلال شدیدی در بازار انرژی ایجاد کرده و با فرض فروکش کردن شدیدترین اختلالها انتظار دارد قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ بهطور متوسط به ۹۴ دلار در هر بشکه برسد، یعنی حدود ۳۶ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۵.صندوق بینالمللی پول نیز اعلام کرده است قیمتهای انرژی همچنان حدود ۲۵ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار دارند.
سناریوی بدبینانه: رشد اقتصاد جهان تا 3/1 درصد پایین میآید
بخش نگرانکننده گزارش بانک جهانی سناریوی تشدید بحران است.
این نهاد هشدار داده است اگر اختلال در عرضه انرژی شدیدتر از مفروضات فعلی باشد و این اختلال با فشار جدی بر بازارهای مالی همراه شود، رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ میتواند تا 3/1 درصد کاهش یابد، در همان شرایط تورم جهانی میتواند به ۴/۴ درصد برسد.این سناریو معنای مهمی برای اقتصاد جهان دارد. خطر فقط گرانتر شدن نفت نیست. اگر شوک انرژی طولانی شود شرکتها با هزینههای بالاتر مواجه میشوند، مصرفکنندگان قدرت خرید خود را از دست میدهند، سرمایهگذاری کاهش مییابد و بانکهای مرکزی برای مقابله با تورم با فضای بسیار دشوارتری مواجه خواهند شد.
شوک جنگ فقط نفتی نیست
اثر جنگ بر اقتصاد جهانی در قیمت نفت خلاصه نمیشود.بانک جهانی از افزایش قیمت کودهای شیمیایی، رشد هزینه حملونقل و در نتیجه افزایش قیمت مواد غذایی خبر داده است. این مسئله برای کشورهای فقیرتر و اقتصادهایی که سهم بیشتری از درآمد خانوارهایشان صرف غذا میشود، اهمیت بیشتری دارد.از سوی دیگر تجارت در منطقه تحتتأثیر خسارت به زیرساختها و توقف جریان کالا از مسیرهای کلیدی قرار گرفته است. افزایش هزینه سوخت هواپیما نیز بر صنعت گردشگری فشار وارد میکند.
یک جنگ منطقهای با صورتحساب جهانی
آنچه این گزارشها نشان میدهد این است که اثر اقتصادی جنگ ایران از مرزهای منطقه عبور کرده است، بنابراین پرسش اصلی برای اقتصاد جهان این است که جنگ چه مدت ادامه پیدا میکند و اختلال در مسیر انرژی و تجارت جهانی تا چه زمانی باقی خواهد ماند.گزارشهای 2 نهاد بزرگ اقتصادی جهان یک پیام روشن دارد: تحمل اقتصاد جهان در برابر یک شوک کوتاهمدت بیشتر از توان آن در برابر یک بحران طولانیمدت است.تا زمانی که بازار انرژی بتواند با استفاده از ذخایر، افزایش تولید سایر کشورها و مسیرهای جایگزین بخشی از کاهش عرضه را جبران کند اقتصاد جهان امکان جذب شوک را دارد اما اگر جنگ طولانی شود، آسیب به زیرساختهای انرژی افزایش یابد یا جریان تجارت از مسیرهای کلیدی برای مدت طولانی مختل شود، فاصله میان سناریوی شوک موقت و بحران اقتصادی جهانی به سرعت کاهش خواهد یافت.به این ترتیب، جنگ ایران برای اقتصاد جهانی به یک آزمون بزرگ تبدیل شده است.
