روایت تهران
نخستین نخبگان تهران چه کسانی بودند؟
اگر امروز از تهران بهعنوان پایتخت ایران یاد میکنیم، نباید فراموش کنیم که قرنها پیش، هنوز شهری به نام تهران با این وسعت و ساختار وجود نداشت. این محدوده از آبادیها و مناطقی مانند ری، دولاب و جماران تشکیل میشد؛ مناطقی که هرکدام هویت و پیشینه مستقلی داشتند و بعضی از آنها از مراکز مهم زندگی و دانش بودند. با استناد به منابع تاریخی، میتوان ابوحماد طهرانی رازی، عالم قرن سوم هجری، ابوعبدالله جامورانی، عالمی که در قرن سوم در جماران زندگی میکرد و ابوبشر دولابی، عالم و ساکن دولاب در قرن دوم هجری را از نخستین نخبگان مرتبط با محدوده تهران دانست. علیرضا زمانی، تهرانپژوه، میگوید: «منابع تاریخی مکتوب از فردی به نام ابوحماد طهرانی رازی بهعنوان یکی از نخستین ساکنان تهران نام بردهاند.» ابوحماد طهرانی رازی از عالمان اهل ری در قرن سوم هجری قمری بوده و از او احادیثی نیز نقل شده است. البته این اطلاعات به محدوده جغرافیایی تهران قدیم مربوط میشود؛ یعنی نباید تهران آن روزگار را با شهر امروزی مقایسه کرد. در منابع تاریخی، نام ابوعبدالله جامورانی نیز دیده میشود؛ عالمی که احتمالاً اهل جماران بوده است. جماران در آن روزگار «جموران» نامیده میشد و بخشی از هویت تاریخی شمیران را شکل میداد. اما نام ابوبشر دولابی نیز اهمیت ویژهای دارد. او از عالمان و ساکنان دولاب بود؛ منطقهای که در قرن دوم و سوم هجری، زمانی که هنوز شهری به نام تهران وجود نداشت، هویتی مستقل داشت. گفته شده است کلاس درس ابوبشر دولابی در همان دوره در دولاب تشکیل میشده؛ یعنی بیش از هزار سال پیش، در محدودهای که امروز بخشی از تهران است، حلقهای علمی برپا بوده است. پس شاید تهران امروزی هنوز وجود نداشت، اما در سرزمینهایی که بعدها تهران را ساختند، علما و دانشمندان حضور داشتند.
