از پرتاب موز تا توییت!
آیا جامجهانی۲۰۲۶ نژادپرستانهترین جام تاریخ بود؟
فیفا برای پیشگیری از رفتارهای نژادپرستانه بازیکنان و مربیان، قانون پرستیانی- وینیسیوس را تصویب کرد؛ قانونی که به موجب آن اگر بازیکنی هنگام توهین به دیگری جلوی دهانش را بگیرد، با کارت قرمز روبهرو میشود. این قانون در این جامجهانی 2قربانی داشت؛ میگل آلمیرون (بازیکن پاراگوئه در بازی با ترکیه) که نخستین نفر در کل تاریخ فوتبال شد که بهخاطر گرفتن جلوی دهانش حین صحبت با حریف، کارت قرمز گرفت و پیرو هینکاپیه (بازیکن اکوادور مقابل مکزیک) که وقتی داشت با سانتیاگو خیمنس بحث میکرد، جلوی دهانش را گرفت و با تصمیم داور اسلوونیایی، اسلاوکو وینچیچ اخراج شد. البته مسی هم تلاش کرد با همین قانون، داور بازی فینال را مجاب کند تا به کوکوریا کارت قرمز بدهد که این رفتار کاپیتان آرژانتین انتقادهای زیادی را در پی داشت. اگرچه جامجهانی۲۰۲۶ نسبت به برخی دورههای گذشته شاهد اتفاقاتی مانند پرتاب موز به سمت بازیکنان یا شعارهای گسترده نژادپرستانه در ورزشگاهها نبود، اما حجم توهینهای نژادی در شبکههای اجتماعی و برخی حاشیههای رسانهای به شکل محسوسی افزایش یافت. حتی گروههای مبارزه با تبعیض و اتحادیه جهانی بازیکنان (FIFPRO) نسبت به رشد این پدیده هشدار دادند و فیفا نیز از افزایش چشمگیر محتوای توهینآمیز آنلاین خبر داد.
سناتور پاراگوئه
پس از حذف پاراگوئه مقابل فرانسه، «سلسته آماریا»، سناتور پاراگوئه، با انتشار مطالبی در شبکه اجتماعی X، کیلیان امباپه را با عباراتی نژادپرستانه هدف قرار داد و حتی به ریشه آفریقایی او توهین کرد. امباپه در واکنشی کمسابقه او را «شخصی بیلیاقت برای حضور در پارلمان» خواند. دولت پاراگوئه، فدراسیون فوتبال فرانسه و حتی رئیسجمهور فرانسه نیز این اظهارات را محکوم کردند.
تمسخر هوادار شرق آسیایی با حرکت «چشمبادامی»
در یکی از مسابقات این جام، ویدئوی هواداری که با کشیدن گوشههای چشم، یک هوادار شرق آسیایی را مسخره میکرد، به سرعت در فضای مجازی منتشر شد و واکنش گستردهای برانگیخت. بسیاری این رفتار را یکی از آشکارترین مصادیق نژادپرستی تماشاگران در این جام دانستند.
یوتوبر- اینفلوئنسر کرهای به اسم Ino Cat (اسم واقعی: یون سو-جین) در حال گرفتن ولاگ از تریبونها بود و یک هوادار مکزیکی که پشت سرش نشسته بود، جلوی دوربین با انگشتانش گوشه چشمانش را کشید و چشمبادامیها را مسخره کرد. یون سو-جین ویدئو را با این کپشن منتشر کرد: «تا اینور دنیا اومدم برای جامجهانی... و نژادپرستی رو تجربه کردم.» کاربران اینترنتی، هوادار مکزیکی را شناسایی کردند؛ اولیسس فرناندو برنال میرامونتس، رئیس انجمن مهندسی نقشهبرداری در ایالت خالیسکوی مکزیک. بعد از این ماجرا این هوادار از سمتش استعفا کرد و اکانت بلیتفروشی او در فیفا مسدود شد. فیفا یون سو-جین را برای بازی بعدی کره-مکزیک (۱۹ ژوئن) دعوت کرد که مصادف بود با روز جهانی مبارزه با نفرتپراکنی.
خود این یوتوبر یکماه بعد (۲۰-۲۱ ژوئیه) مورد انتقاد قرار گرفت، چرا که در جریان ضبط یک ریلز، پیراهن مسی را بهعنوان پادری/دستمال شیشهپاککن استفاده کرد و در کمتر از یکماه از قربانی نژادپرستی، به متهم بیاحترامی به مسی و آرژانتین تبدیل شد.
شوخی زننده زلاتان با فرانسه
زلاتان ابراهیموویچ پس از حذف فرانسه، با کنایه گفت اگر در انتخاب بازیکنان تیم ملی «دقت بیشتری» میشد، شاید نتیجه متفاوت بود و الان آنها گریه نمیکردند! جملهای که بسیاری آن را اشارهای نژادی به ترکیب چندقومیتی فرانسه تعبیر کردند و واکنشهای فراوانی در رسانهها به همراه داشت.
موج توهینها در فضای مجازی
براساس گزارش فیفا، حجم پیامهای توهینآمیز علیه بازیکنان در این جام چندین برابر دورههای قبل بود و حدود ۱۱درصد از محتوای گزارششده، ماهیت نژادپرستانه داشت. کارشناسان معتقدند شبکههای اجتماعی به مهمترین بستر بروز تبعیض در فوتبال تبدیل شدهاند.
حملات به بازیکنان فرانسوی
در جریان مسابقات، بار دیگر بحث قدیمی درباره «آفریقایی بودن» بازیکنان فرانسه در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها داغ شد. منتقدان با زیر سؤال بردن هویت ملی بازیکنان سیاهپوست، همان کلیشههایی را تکرار کردند که پس از جامجهانی۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ نیز دیده شده بود. بیشترین حجم شوخیها و توهینها علیه امباپه صورت گرفت و لقب دیکتاتور (سسهسکو، دیکتاتور زییر) روی او چسبید!
آرژانتینیها؛ این آرژانتینیها
درباره آرژانتینیها یک اجماع جهانی وجود دارد، اینکه آنها نژادپرستترین مردم جهان هستند؛ این را ساموئل ال. جکسون مطرح کرد. بازیگر معروف هالیوودی در استوری اینستاگرامش پستی بازنشر کرد (از صفحه «SEC Black Alumni Network») که عکس شخصیت خودش (استیون) از فیلم «جانگوی رها شده از زنجیر» را با پیراهن آرژانتین فتوشاپ کرده بودند. متن پست این بود: «به مردم سیاهپوست... لطفا برای بردن آرژانتین در جامجهانی دعا نکنید. آرژانتین از لحاظ تاریخی یکی از نژادپرستترین کشورهای دنیا بوده... اگر یک سیاهپوستی آرژانتین را تشویق میکند، برای من همین است که در عکس میبینید.»
نکته طنزآمیز این است که شخصیت استیون در این فیلم، یک برده سیاهپوست است که به ارباب سفیدپوستش وفادار است و به همنژادهای خودش خیانت میکند. ربکا فریتاس، یک نماینده سابق در آرژانتین جواب پاسه ساموئل ال. جکسون را اینگونه داد: «در کشور من سیاهپوستها هیچوقت مجبور نبودند ته اتوبوس بنشینند». او از هواداران خواست فیلمهای جکسون را تحریم کنند. البته اینکه آرژانتین سیاهپوست ندارد نیز بیدلیل نیست. بردگان سیاهپوست پس از قانون لغو بردهداری توسط استعمارگران پرتغالی و اسپانیایی، به برزیل سرازیر شدند.
هواداران آرژانتینی در جریان این مسابقات، به «اسپید» بلاگر و یوتوبر معروف سیاهپوست که هوادار دوآتشه کریستیانو رونالدو است، توهینهای زیادی کردند و حتی این یوتوبر به آرژانتین ممنوعالورود شده است.
آیا این دوره، بدتر بود؟
این دوره بدتر از دورههای قبل نبود، اما این را درنظر بگیریم که شکل نژادپرستی تغییر کرده است. در جامهای جهانی گذشته، اتفاقاتی مانند پرتاب موز، شعارهای نژادپرستانه در ورزشگاهها یا توهین مستقیم هواداران بیشتر دیده میشد. در جام۲۰۲۶، تعداد این حوادث داخل استادیومها کمتر بود، اما بخش عمده تبعیضها به شبکههای اجتماعی، اظهارنظر سیاستمداران، چهرههای مشهور و کاربران اینترنت منتقل شد. به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند نژادپرستی در فوتبال از بین نرفته، بلکه فقط شکل بروز آن تغییر کرده است.
۲۰۱۴ برزیل؛ پروندهای سنگین
توهین «میمون» به ماریو بالوتلی؛ 2هوادار آرژانتینی هنگام حضور مهاجم سیاهپوست ایتالیا او را «میمون» خطاب کردند و بازداشت شدند.
بلکفیس (Blackface)؛ تعدادی از هواداران آلمان در بازی با غنا صورت خود را سیاه کرده بودند که با انتقاد شدید رسانهها روبهرو شد.
پرچمها و نمادهای نازی و فاشیستی در برخی مسابقات، ازجمله بنرهای اوستاشه که یک حزب فاشیست کروات بود، توسط هواداران کرواسی.
شعارهای هوموفوب «پوتو» از سوی هواداران مکزیک علیه دروازهبان حریف که بعدها بارها باعث جریمه فدراسیون مکزیک شد.
اگر فقط رخدادهای داخل ورزشگاه را ملاک قرار دهیم، جامجهانی۲۰۱۴ برزیل احتمالا بدترین دوره از نظر نژادپرستی بود؛ از توهینهای مستقیم و بلکفیس گرفته تا نمادهای نازی و شعارهای تبعیضآمیز.
جامجهانی ۲۰۲۲
فیفا اعلام کرد دهها هزار پیام توهینآمیز علیه بازیکنان و تیمها در شبکههای اجتماعی رصد شده که بخش قابلتوجهی از آن نژادپرستانه یا توهین به گرایشها بوده است.
پس از حذف انگلیس مقابل فرانسه، بازیکنان سیاهپوست انگلیس هدف موجی از توهینهای نژادی قرار گرفتند.
بازیکنان آرژانتین و بهویژه امیلیانو مارتینس به امباپه توهینهای زیادی کردند و عروسک او را به شکل لاکپشت مسخره کردند یا کتک زدند.
موفقیت مراکش نیز با موجی از حملات نژادی و اسلامهراسانه در فضای مجازی همراه شد.
اگر فقط فضای مجازی را درنظر بگیریم، جامجهانی۲۰۲۲ قطر و تا حدی جامجهانی ۲۰۲۶ نشان میدهند که نژادپرستی از سکوهای ورزشگاه به شبکههای اجتماعی منتقل شده است؛ یعنی شکل آن تغییر کرده، نه اینکه لزوما از بین رفته باشد.
کدام جام جهانی بدترین بود؟
اجماع کارشناسان این است که جامجهانی۲۰۱۴ برزیل و جامجهانی۲۰۲۲ قطر از نظر تعداد رخدادهای ثبتشده نژادپرستانه و تبعیضآمیز، پرحاشیهترین دورهها بودند. جامجهانی۲۰۱۸ روسیه نیز پیش از آغاز مسابقات نگرانیهای زیادی ایجاد کرد، اما برخلاف پیشبینیها، تعداد حوادث داخل ورزشگاهها کمتر از انتظار بود. این در حالی است که هواداران فوتبال در روسیه، حتی به بازیکنان تیم خودی هم توهین نژادی میکنند؛ مخصوصا اگر سیاه باشند.
