روایت شگفتانگیز شنیدن
آیا تاکنون از خود پرسیدهاید «شنیدن» دقیقا چیست؟ آیا گوش دادن صرفا دریافت صداست یا هربار که موسیقی را میشنویم، در حال آفرینش تجربهای تازه هستیم؟ «تاریخ شنیدن؛ از موتسارت تا موسیقی الکترونیک» اثر پیتر زِندی، فیلسوف و موسیقیشناس برجسته فرانسوی، از همان کتابهایی است که پس از خواندنش دیگر هیچ قطعه موسیقی را مانند گذشته نخواهید شنید.
زندی در این اثر، برخلاف تاریخهای رایج موسیقی که بر آهنگسازان و سبکها تمرکز دارند، تاریخ را از زاویهای کاملا متفاوت روایت میکند؛ تاریخ «گوش انسان». او نشان میدهد چگونه شیوههای شنیدن، همزمان با دگرگونیهای فرهنگی، حقوقی، فلسفی و فناوری تغییر کردهاند و هر دوره، گوشی متفاوت برای شنیدن موسیقی ساخته است. از موتسارت و بتهوون تا چارلی پارکر، دیجیها و موسیقی الکترونیک، همه در این کتاب حضوری فراتر از نامهای بزرگ تاریخ موسیقی دارند؛ آنها ایستگاههایی در تحول مفهوم «شنیدن» هستند.یکی از جذابترین ایدههای کتاب، طرح این پرسش است که آیا همانگونه که آهنگساز صاحب اثر است، شنونده نیز «حق شنیدن» دارد؟ نویسنده با مرور تاریخ حق مؤلف، تنظیم موسیقی، اقتباس، بازآفرینی و حتی مرز میان الهام و سرقت هنری، نشان میدهد که شنیدن عملی منفعل نیست؛ هر شنونده با شیوه گوش دادن خود، اثری تازه خلق میکند. به همین دلیل، او مفهوم «شنیدن پلاستیک» را در برابر «شنیدن ساختاری» قرار میدهد؛ نوعی شنیدن که مدام موسیقی را بازتفسیر میکند.
منتقدان انگلیسیزبان این کتاب را اثری میان فلسفه، موسیقیشناسی و مطالعات فرهنگی توصیف کردهاند؛ کتابی که بیش از آنکه پاسخ بدهد، پرسشهای تازهای درباره رابطه ما با صدا، حافظه، فناوری و مالکیت فرهنگی مطرح میکند. همین ویژگی، «تاریخ شنیدن» را به اثری ماندگار برای علاقهمندان فلسفه هنر و موسیقی تبدیل کرده است.
ترجمه روان محمد سپاهی و انتشار این اثر توسط انتشارات دمان فرصتی ارزشمند برای مخاطب فارسیزبان فراهم کرده است تا با یکی از مهمترین کتابهای معاصر درباره فلسفه شنیدن آشنا شود؛ کتابی که نه تاریخ موسیقی، بلکه تاریخ خود گوشهای ما را روایت میکند. نشر دمان این کتاب 190صفحهای را به بهای 179هزار تومان منتشر کرده است.