حکایت وداع

فاطمه عسگری‌نیا | روزنامه‌نگار

تاریخ را همیشه دوربین‌ها و رسانه‌های رسمی ثبت نمی‌کنند؛ گاهی چند خطی که یک شهروند روی کاغذ می‌نویسد، عکسی که در ازدحام جمعیت با تلفن همراهش می‌گیرد یا روایتی که سال‌ها بعد برای فرزندانش تعریف می‌کند، حافظه یک ملت را می‌سازد. حالا پس از بدرقه رهبر شهید، موجی از پویش‌های فرهنگی و رسانه‌ای شکل گرفته تا این روایت‌های پراکنده را کنار هم بنشاند؛ روایت‌هایی از اشک‌ها، سکوت‌ها، قدم‌هایی که در مسیر بدرقه برداشته شد و لحظه‌هایی که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت، یک رویداد مشترک را روایت می‌کنند.

عمل به وصیت آقا
هرکس سهمی از این روزها با خود به خانه برد؛ یکی عکسی از میان جمعیت، یکی فیلمی کوتاه، یکی بغضی که هنوز در صدایش مانده و دیگری روایتی که همان شب روی کاغذ آورد. حالا همان روایت‌های شخصی، سوژه ده‌ها پویش فرهنگی شده‌اند؛ پویش‌هایی که این روزها از سوی سازمان‌ها و نهادهای مختلف راه افتاده‌اند تا مردم، شاهدان اصلی بدرقه رهبر شهید، روایت خود را ثبت کنند. از خاطره و دل‌نوشته تا عکس، فیلم، فایل صوتی و حتی داستان کوتاه، هر روایت، تکه‌ای از پازلی است که قرار است تصویری ماندگار از این رویداد در حافظه جمعی ایرانیان بسازد.
فراخوان روایت بدرقه، نخستین بار توسط ستاد ملی بدرقه آقای شهید ایران به راه افتاد؛ فراخوانی که برگرفته از تأکیدات رهبر شهید بر ضرورت ثبت، روایت و مستندسازی وقایع تاریخی برای نسل‌های آینده بود تا عمل به آن مصداق عینی تعهد مردم به ادامه راه ایشان باشد؛ رهبری که معتقد بود اگر شما روایت نکنید دیگران طور دیگری روایت خواهند کرد. رهبر شهید همواره در رویدادهای تاریخی بزرگ می‌فرمودند حوادث بزرگ باید ثبت شود تا دچار فراموشی و تحریف نشود. تاریخ شفاهی و خاطرات، بخشی از سرمایه ملی کشور است و باید کاری کرد که نسل‌های آینده بتوانند با همان نگاه و احساس آن حوادث را درک کنند.

باید برخاست
یکی از نخستین مجموعه‌هایی که به این جریان پیوست، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بود. این نهاد با راه‌اندازی پویش «باید برخاست» از مردم خواسته است خاطرات، مشاهدات و احساسات خود از مراسم بدرقه را در قالب متن، عکس، صوت و روایت شخصی ثبت و ارسال کنند؛ اقدامی که هدف آن، شکل‌گیری آرشیوی از روایت‌های مردمی درباره یکی از مهم‌ترین رویدادهای معاصر عنوان شده است.

روایت نسل جوان
دانشجویان نیز سهم خود را از این روایت جمعی پیدا کرده‌اند. جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی با برگزاری پویش «روایت یک بدرقه» تلاش کرده نگاه نسل جوان را به این رخداد ثبت کند؛ روایت‌هایی که قرار است از زاویه دید دانشجویان، حال‌وهوای مراسم و تجربه حضور در آن را به
 تصویر بکشند.

روایت در رسانه
در حوزه رسانه، سازمان صداوسیما نیز فراخوانی برای دریافت تصاویر، فیلم‌ها و روایت‌های مردمی منتشر کرده است. این فراخوان از شهروندان، هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا می‌خواهد هرآنچه از مراسم وداع و بدرقه ثبت کرده‌اند، برای ماندگارشدن این رویداد تاریخی ارسال کنند. همزمان شبکه رادیو نمایش نیز با پیوستن به پویش ملی «روایت بدرقه» از مخاطبان خواسته روایت‌های خود را در قالب آثار هنری و رسانه‌ای ارائه کنند.

من و رهبر شهیدم
اهالی قلم نیز بی‌نصیب نمانده‌اند. مدرسه قلم با همکاری باشگاه ادبی بانوی فرهنگ، پویش «من و رهبر شهیدم» را با هدف ثبت خاطره‌ها، دلتنگی‌ها و ناگفته‌های مردم برگزار کرده است؛ پویشی که بیش از هر چیز بر ظرفیت ادبیات برای ثبت احساسات جمعی تکیه دارد.

روایت میدانی شهر
در کنار این برنامه‌ها، سازمان فرهنگی-هنری شهرداری تهران نیز گروهی از نویسندگان و روایتگران را به متن مراسم اعزام کرده تا آنچه در میان جمعیت، مسیرهای تشییع و گفت‌وگوهای مردم جریان دارد، به روایت‌های میدانی تبدیل شود؛ روایت‌هایی که شاید سال‌ها بعد بخشی از حافظه اجتماعی این روزها را شکل دهند.

روایتی کشوری
گستردگی این حرکت تنها به تهران محدود نمانده است. بنا بر اعلام مسئولان فرهنگی، روایتگران و هنرمندان در ۱۵۰شهر و روستا برای ثبت و بازآفرینی این رویداد فعال شده‌اند؛ نشانه‌ای از اینکه ثبت یک واقعه دیگر فقط بر عهده رسانه‌های رسمی نیست و مردم نیز خود را بخشی از این روایت تاریخی می‌دانند.

اصل و شرح
بدرقه‌ای تاریخی
وجه مشترک همه این پویش‌ها دعوت از مردم برای روایت‌کردن است؛ روایتی که گاه در چند جمله خلاصه می‌شود، گاه در یک عکس، گاه در ویدئویی کوتاه و گاه در داستانی بلند. شاید سال‌ها بعد آنچه از این روزها باقی می‌ماند تنها تصاویر رسمی نباشد؛ بلکه همین روایت‌های پراکنده‌ای باشد که کنار هم تصویری کامل‌تر از یک بدرقه تاریخی می‌سازند. بنا به اعلام وزارت میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، فرایند ثبت ملی آیین تشییع رهبر شهید همزمان با برگزاری مراسم آغاز شده است. افزون بر آنچه این روز‌ها در خیابان‌های شهر‌های ایران می‌گذرد، پویش‌های مردمی هم قسمتی از این حرکت غرورآفرین را می‌سازند و سهمی در شکوه و عظمت مراسمی دارند که در خاطره‌ها ماندگار خواهد شد.