ایران صنعتی؛ میراث رهبر شهید

سینا احدیان |  روزنامه‌نگار

تولید شاید پرتکرارترین کلیدواژه اقتصادی در منظومه فکری رهبر شهید، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای باشد. در طول بیش از 3 دهه رهبری، ایشان بارها بر این نکته تأکید کردند که حل مشکلات اقتصادی کشور از مسیر تقویت تولید ملی، سرمایه‌گذاری، حمایت از صنعت، افزایش بهره‌وری و کاهش وابستگی به واردات می‌گذرد. نامگذاری سال‌های متوالی با محورهای تولید و اقتصاد نیز نشان‌دهنده جایگاه ویژه تولید در نگاه ایشان است. به گزارش همشهری، مرور آمارهای رسمی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران با وجود جنگ تحمیلی، تحریم‌های گسترده و محدودیت‌های بین‌المللی در بسیاری از حوزه‌های صنعتی مسیر متفاوتی را نسبت به سال‌های پیش از انقلاب پیموده است؛ مسیری که ایران را در بسیاری از صنایع از یک واردکننده صرف به تولیدکننده و حتی صادرکننده تبدیل کرده است. رهبر شهید بارها تأکید کرده بودند که اقتصاد بدون تولید قدرتمند نمی‌تواند در برابر فشارهای خارجی مقاوم باشد. از نگاه ایشان، تولید داخلی تنها یک فعالیت اقتصادی نبود، بلکه پایه اشتغال، امنیت اقتصادی، اقتدار ملی و کاهش آسیب‌پذیری کشور محسوب می‌شد. نامگذاری سال‌های متعدد با محور تولید نیز بیانگر همین رویکرد بود. اگر به نامگذاری سال‌ها در 2 دهه اخیر نگاه کنید، بخش عمده آنها مستقیما با کلیدواژه‌هایی مثل تولید، پشتیبانی‌ها، مانع‌زدایی‌ها، اشتغال و جهش تولید گره خورده‌اند که نشان‌دهنده تمرکز اول نظام بر این مسئله است. یکی دیگر از نکات مورد تأکید ایشان خنثی‌سازی تحریم‌ها بود. در دکترین رهبر شهید راه مقابله با فشارهای خارجی التماس برای لغو تحریم‌ها نبود، بلکه مصون‌سازی اقتصاد از درون از طریق رونق صنعت و خودکفایی بود.

جهش فولاد؛ از نیم میلیون تن تا جمع ۱۰ کشور نخست جهان
صنعت فولاد یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های این تحول است. ظرفیت تولید فولاد ایران پیش از انقلاب کمتر از ۶۰۰ هزار تن بود اما امروز تولید فولاد خام کشور از مرز ۳۰میلیون تن عبور کرده و ایران را در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان قرار داده است. امروزه علاوه بر تأمین نیاز صنایع داخلی میلیون‌ها تن محصولات فولادی ایران به کشورهای مختلف صادر می‌شود.

پتروشیمی؛ خام‌فروشی کمتر، ارزش افزوده بیشتر
در سال‌های نخست انقلاب، صنعت پتروشیمی ایران ظرفیت محدودی داشت اما امروز ظرفیت اسمی تولید این صنعت به بیش از ۹۰میلیون تن رسیده است. تنوع محصولات پتروشیمی نیز به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و سهم این صنعت در صادرات غیرنفتی کشور هر سال پررنگ‌تر شده است. توسعه مجتمع‌های پتروشیمی در عسلویه، ماهشهر و سایر مناطق جنوبی، ایران را به یکی از بازیگران مهم بازار پتروشیمی منطقه تبدیل کرده‌است.

خودکفایی در برق و انرژی
یکی دیگر از حوزه‌هایی که رشد قابل توجهی را تجربه کرده، صنعت برق است. ظرفیت نیروگاهی کشور که در سال ۱۳۵۷ حدود 7 هزار مگاوات بود، اکنون از ۹۵‌هزار مگاوات فراتر رفته است. در کنار توسعه ظرفیت تولید برق، بخش عمده تجهیزات اصلی نیروگاهی ازجمله توربین‌های گازی، بخاری، ژنراتورها و سامانه‌های کنترل اکنون توسط شرکت‌های داخلی طراحی و تولید می‌شود؛ موضوعی که نقش مهمی در کاهش وابستگی کشور داشته است.

از واردات دارو تا تولید داخل 
صنعت داروسازی یکی از نمونه‌های موفق توسعه تولید داخلی است. اگر پیش از انقلاب بخش عمده داروهای مصرفی کشور وارداتی بود امروز بیش از ۹۵‌درصد نیاز دارویی کشور از نظر تعداد اقلام در داخل تولید می‌شود. البته همچنان بخشی از مواداولیه دارویی، تجهیزات پزشکی پیشرفته و برخی داروهای خاص از خارج تأمین می‌شود اما توان تولید داخلی نسبت به 4 دهه قبل قابل مقایسه نیست.

صادرات غیرنفتی؛ تنوع بیشتر، وابستگی کمتر
یکی از مهم‌ترین اهداف سیاست‌های اقتصادی پس از انقلاب کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی بود. هرچند نفت همچنان سهم مهمی در اقتصاد کشور دارد اما صادرات غیرنفتی ایران نسبت به ابتدای انقلاب رشد قابل توجهی داشته است. امروز محصولات پتروشیمی، فولاد، مس، سیمان، مواد معدنی، محصولات کشاورزی، صنایع غذایی و خدمات فنی و مهندسی سهم مهمی از صادرات کشور را تشکیل می‌دهند.