چارچوب‌ها، کارکردها و دلالت‌های راهبردی

محمد امین توکلی‌زاده؛ معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران

اتخاذ رهیافتی منظومه‌وار نسبت به بیانات ولی امر مسلمین، امکان دستیابی به چارچوبی منسجم برای فهم تکالیف و عمل به وظایف را فراهم می‌سازد. بیانیه اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی درخصوص امضای تفاهمنامه میان رئیس‌جمهور ایران و ایالات متحده، در همین بستر مفهومی قابل تحلیل است و ناظر به روند طی‌شده تا مقطع کنونی و آینده پیشرو تلقی می‌شود، نه آنکه رویکردی مقطعی داشته باشد.
کارکردهای راهبردی بیانیه
صدور این بیانیه که به لحاظ تاریخی بسیار حائز اهمیت تلقی می‌شود، دارای پیامدهای چندگانه‌ای است که برای پژوهشگران حوزه تبیین و روش‌شناسی جهاد تبیین، جنبه آموزشی و الگوساز دارد.
این کارکردها را می‌توان به شرح
زیر صورت‌بندی کرد:
۱. تأکید صریح بر تداوم مکتب امامین انقلاب اسلامی در 2محور اساسی: 
الف) استمرار رویکرد عدم‌اعتماد به آمریکا
 ب) پایبندی به اصول بنیادین انقلاب اسلامی
۲. ایجاد انرژی جمعی، امیدافزایی و انسجام در میان جریان مؤمن، انقلابی و بدنه جبهه مقاومت‌
۳. برهم‌زدن نقشه عملیاتی دشمن در‌ ایجاد ناامیدی و انفعال در میان دوستداران انقلاب اسلامی‌
۴. برداشتن گامی مؤثر در جهت اقناع افکار عمومی و اصلاح تصویر ذهنی جامعه نسبت به دلایل جنگ و تفاهم‌
۵. جهت‌گیری آینده‌نگرانه و تاریخ‌ساز‌ که ظرفیت ماندگاری در افکار عمومی دارد.
۶. جهت‌دهی جدید به حضور مردم مبعوث‌شده در عرصه عمومی (خیابان‌ها) برای پیگیری شروط و تعهدات مسئولان در برابر دشمنان خارجی‌

مخاطب اصلی و پیام بیرونی
مخاطب محوری این بیانیه، آمریکا و رژیم صهیونیستی هستند. پیام صریح آن به این بازیگران عبارت است از اینکه درخواست آتش‌بس و تفاهمنامه، حاصل وضعیت استیصال آنان در برابر عظمت ملت ایران و قدرت بازدارندگی نیروهای مسلح است و هرگونه زیاده‌خواهی‌ به تغییر کامل معادلات منجر خواهد شد. همچنین در این چارچوب، قرار نیست در مذاکرات نظرات دشمن پذیرفته‌شده فرض شود.

جلوگیری از مناقشات درون‌‌سیستمی
تبدیل این بیانیه به دستاویزی برای مناقشه سیاسی در فضای داخلی، با ماهیت ذاتی متن و منظومه اندیشه‌ای امامین انقلاب ناسازگار است، چرا‌که متن مذکور دربردارنده تأیید دلسوزی و حسن‌نظر مسئولان، تعهد جمعی ایشان به تحقق شروط‌ و اجازه مشروط به آنان برای امضای تفاهمنامه و مذاکره حضوری است.
‌از طرفی محکوم‌کردن همه منتقدان به همراهی با اسرائیل و آمریکا به بهانه صدور مجوز توسط رهبر عزیز انقلاب اسلامی نیز بازی در زمین اختلاف و علیه وحدت و انسجام ملی است.
هرچند روند طی‌شده، روند مطلوب رهبر عزیز ایران نبوده و انتظار و توقع ایشان در سطح جایگاه بلند مردم ایران است، اما نیک می‌دانیم اشکالات مدنظر عموما اصلاح شده است و در‌نهایت تصمیم ایشان بر صدور مجوز مشروط است و پس از صدور مجوز بازگشت به اشکالات، جز تضعیف مذاکره‌کنندگان که نمایندگان ملت مقاوم ایران در برابر دشمن هستند و ایجاد زمینه‌های اختلافی پر‌ضرر آن هم حین جنگ حاصلی ندارد.
تضادی میان مطالبه اصول همراه با واقع‌بینی و حفظ انسجام و وحدت وجود ندارد. هنر این سیره نزد امامین انقلاب اسلامی و رهبر عزیز ایران است که در یک بیانیه به‌صورت جامع به همه این موضوعات در کنار هم معنی بخشیده‌اند.

دلالت‌های عمیق‌تر عبارت «علی‌الاصول»
مهم‌ترین فراز بیانیه، تصریح رهبر معظم انقلاب بر اختلاف نظر مبنای ایشان با بیان عبارت «علی‌الاصول» و در عین حال صدور مجوز به‌خاطر تعهد رئیس‌جمهور و اعضای شورای‌عالی امنیت ملی است.
 این بخش از بیانیه، حاوی دلالت‌های چندلایه‌ای است که به اختصار بدین شرح قابل احصاست:
  اولا: تضمین عملی تداوم رویکرد اصولی امامین انقلاب در یکی از برهه‌های مهم تاریخی و پس از پیروزی در جنگ با آمریکا و رژیم جعلی اسرائیل ‌
 ‌ثانیا: رد احتمال هرگونه تحمیل بر رهبری نظام، با اتخاذ موضعی صریح، شفاف هم‌‌سو با سبک امامین انقلاب اسلامی 
 ‌‌ثالثا: تعریف افقی بلند برای پیروزی که از سطح رویکردهای کوتاه‌مدت برخی از مسئولان کشور فراتر است‌
 ‌رابعا: احترام به تعهد و قبول مسئولیت مقامات ارشد نظام و صدور مجوز مشروط ‌ که پیش از این امام شهید در مقاطعی به دولت‌های پیشین نیز این مجوز مشروط را داده بودند‌
‌ خامسا: ایجاد جبهه اجتماعی متحد و مطالبه‌گر برای نظارت بر تحقق شروط از سوی مردم ‌

هدف راهبردی و جمع‌بندی
هدف غایی این پیام، تقویت انسجام ملی و یکپارچگی کشور، استحکام جبهه مقاومت‌ از طریق تأکید بر اصول و مبانی و صدور مجوز مشروط مذاکرات و شکل‌دهی به کنشگری مردمی در عرصه عمومی است.
در ابتدای بیانیه از «ملت پرشور و باوفای ایران» و در انتهای آن از «ملت با شرف ایران» یادشده است که بیانگر رویکرد هویت‌ساز بیانیه است.
 در خاتمه نیز ضمن طلب دعای امام زمان‌(عج) برای این ملت، بشارت انواع نصرت‌ها و فتوحات داده شده است، ان‌شاءالله.