مذاکره منتقد دلسوز می‌خواهد

دانیال معمار؛ سردبیر

فرمودند دشمن در کمین نشسته تا در «دستگاه محاسباتی مسئولان» خطا ایجاد کند. این جمله رهبر انقلاب، در واقع توصیف یکی از ابعاد اصلی جنگ ترکیبی امروز است؛ جنگی که دیگر فقط به‌دنبال تخریب زیرساخت‌ها، تحریم اقتصادی یا عملیات نظامی نیست، بلکه مستقیما ذهن تصمیم‌گیران را هدف گرفته است. اگر این گزاره را بپذیریم، باید قبول کنیم که یکی از مهم‌ترین میدان‌های نبرد امروز، میدان تصمیم‌سازی مسئولان است. 
این هشدار رهبری هم به همه مسئولان کشور برمی‌گردد؛ خاصه کسانی که به اسم واقع‌گرایی، یأس‌افکنی می‌کنند.
 اما یکی از حساس‌ترین تصمیم‌های کشور نیز پشت میز مذاکره گرفته می‌شود؛ تصمیمی که می‌تواند آثار گسترده سیاسی، اقتصادی و امنیتی به همراه داشته باشد؛ می‌تواند پیروزی در میدان را برای ملت ایران نقد کند یا امتداد پیروزی در میدان را به شکست بکشاند.
نکته مهم اینجاست که وقتی رهبر انقلاب به صراحت درباره احتمال خطا در محاسبات مسئولان هشدار می‌دهند، یعنی این خطر را واقعی و جدی می‌دانند. از همین منظر، وجود مخالفان منطقی و دلسوز مذاکره نه‌تنها تهدید نیست، بلکه یک ضرورت است. 
آنها نقش دیده‌بان را دارند؛ کسانی که می‌توانند نقاط ضعف، غفلت‌ها و خطاهای احتمالی را گوشزد کنند. منتقدان مذاکره باید باشند تا مذاکره‌کنندگان از خطوط قرمز جمهوری اسلامی عبور نکنند. باید باشند تا خوش‌بینی افراطی جای واقع‌بینی را نگیرد. باید باشند تا دستگاه محاسباتی مذاکره‌کنندگان گرفتار تردید، یأس یا توهم نشود. در واقع، همانطور که پیروزی در میدان نبرد نیازمند رصد دائمی دشمن است، موفقیت در میدان دیپلماسی نیز بدون نقد، نظارت و هشدارهای مستمر ممکن نیست. این نقد و تذکر، منافاتی با وحدت هم ندارد. جامعه‌ای که همه در آن یک‌صدا فکر کنند، بیش از هر جامعه دیگری در معرض خطای جمعی قرار می‌گیرد.
البته در هر دو سوی این ماجرا، تندروهایی وجود دارند که صدای هیاهویشان از منطق‌شان بلندتر است، اما نباید وجود این استثناها باعث نادیده‌گرفتن اصل ماجرا شود.
در این پیچ حساس، منفعت حضور منتقدان منطقی مذاکره بسیار بیشتر از حذف و خاموش‌کردن آنهاست. اگر هدف، پیروزی ایران است، نقد دلسوزانه نه مانع پیروزی در میدان دیپلماسی، بلکه یکی از شروط آن است. مذاکره بدون منتقد، همان‌قدر خطرناک است که جنگ بدون دیده‌بان.