چرا خواب عصر بعضی‌ها را بدخُلق می‌کند؟

پروانه بندپی؛ روزنامه‌نگار

خیلی‌ها خواب عصر را دوست دارند و به این امید می‌خوابند که هم خستگی‌ از تن‌شان بریزد و هم روحیه بهتری پیدا کنند، اما نه‌تنها حالشان بهتر نمی‌شود، بلکه کج‌خلق و حتی عصبی می‌شوند. سؤال خیلی‌ها این است که مگر خواب نباید حال ما را بهتر کند؟
نرگس سهرابی، متخصص اختلالات خواب در این زمینه به همشهری توضیح می‌دهد: «خواب به‌خودی‌خود یک فرایند ترمیمی است، اما کیفیت و زمان آن تعیین می‌کند که بعد از بیداری چه احساسی داشته باشیم. خواب عصر اگر طولانی شود یا در زمان نامناسب اتفاق بیفتد، می‌تواند باعث به‌هم‌ریختگی ریتم شبانه‌روزی بدن شود.»
او ادامه می‌دهد: «بدن انسان یک ساعت زیستی دارد که به آن ریتم شبانه‌روزی می‌گوییم. وقتی فرد عصر می‌خوابد و دیروقت هم می‌خوابد - مثلا بین ساعت ۵ تا ۸ عصر- مغز وارد مرحله‌ای می‌شود که بدن را وارد مراحل عمیق‌تر خواب می‌کند؛ مراحلی که بیدار شدن از آن سخت‌تر است؛ نتیجه این می‌شود که موقع بیدار شدن، بدن گیج است و بین حالت خواب و بیداری گیر کرده است.»
بدن انسان در زمان خواب و بیداری، هورمون‌های مختلفی ترشح می‌کند؛ یکی از مهم‌ترین آنها کورتیزول است؛ هورمونی که به بیداری و هوشیاری کمک می‌کند. اگر زمان خواب نامناسب باشد، ترشح این هورمون دچار اختلال می‌شود. 
سهرابی می‌گوید: «ممکن است خواب عصرگاهی طولانی، الگوی طبیعی ترشح هورمون‌هایی مثل کورتیزول را تحت‌تأثیر قرار دهد و در بعضی افراد باعث احساس گیجی، تحریک‌پذیری یا بی‌حوصلگی شود. این نوسان هورمونی می‌تواند خودش را به شکل تحریک‌پذیری، عصبانیت یا بی‌حوصلگی نشان دهد.»
این متخصص اختلالات خواب همچنین در پاسخ به سؤالی درباره بدخلقی برخی کودکان بعد از خواب عصرگاهی، توضیح می‌دهد: «در کودکان این تفاوت طبیعی است و حتی بیشتر از بزرگسالان دیده می‌شود، چون مغز بچه‌ها هنوز کامل یاد نگرفته چطور خواب و بیداری و احساساتش را تنظیم کند. به همین دلیل، اینکه کودک بعد از خواب عصر خوشحال بیدار شود یا بدخلق، خیلی به شرایط همان لحظه بستگی دارد؛ مثل نور اتاق، سر و صداها، اینکه مادرش بعد از بیداری کنارش باشد یا نه. همین موارد ساده می‌تواند حال کودک را بعد از بیدارشدن کاملا تغییر دهد.»‌