گزارش
توهمی به نام «سرمدرمانی»
متولیان نظام سلامت نسبت به وابستگی ایرانیها به تزریق سرم و آسیبهای ناشی از آن هشدار میدهند
پروانه بندپی | روزنامهنگار
آمارها تکاندهندهاند؛ سالانه بیش از ۲۵۰میلیون سرم در ایران مصرف میشود. فقط طی ماههای اخیر مصرف ماهانه سرم از ۱۳میلیون واحد به ۲۳میلیون واحد رسیده؛ افزایشی که وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی آن را «غیرمنطقی» توصیف و تأکید میکنند که این عادت نهتنها بیفایده، بلکه خطرناک و هزینهساز است. هشدارهایی هم درباره احتمال بروز کمبود در برخی اقلام سرم بهدلیل شرایط ناشی از جنگ و تحریمها وجود دارد. کارشناسان معتقدند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، بیماران واقعی و بدحال در تامین این فرآورده حیاتی دچار مشکل خواهند شد.
یک باور اشتباه
ایرج خسرونیا، رئیس جامعه متخصصان داخلی ایران درباره اینکه چرا مصرف سرم بین ایرانیها زیاد است، به همشهری میگوید: بخشی از این ماجرا ناشی از یک باور اشتباه عمومی است؛ اینکه سرم میتواند ضعف، خستگی یا سرماخوردگی را به سرعت درمان کند درحالیکه تزریق سرم در بیماریهایی مثل سرماخوردگی هیچ تأثیر درمانی ندارد. بهگفته خسرونیا بعضی بیماران حتی برای دردهای خفیف یا یک سرماخوردگی ساده هم از پزشک با اصرار درخواست سرم میکنند. از سوی دیگر، برخی مراکز درمانی و بخشهای تزریقات هم بهدلیل منافع اقتصادی، تمایل بیشتری به تجویز سرم دارند.
آبقند به جای درمان
سرم محلولی استریل حاوی آب همراه با نمک یا قند است که فقط در شرایط خاص باید استفاده شود. نازیلا یوسفی، مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت این سازمان در اینباره گفته: بهترین و ایمنترین راه تامین مایعات بدن، نوشیدن آب و مایعات طبیعی است، نه تزریق سرم. اما در ذهن برخی مردم، سرم تبدیل به راهکاری برای رفع ضعف عمومی و بیحالی شده، درحالیکه شواهد علمی چنین خاصیتی را تأیید نمیکند. کارشناسان همواره توصیه کردهاند که مردم به جای تزریق سرم در دوران بیماری از آب، آبمیوه طبیعی و نوشیدنیهای گرم استفاده کنند. این کار هم از هزینههای اضافی جلوگیری میکند و هم ذخایر دارویی کشور برای بیماران نیازمند حفظ میشود.
ضرورت همراهی پزشکان و بیمهها
محمد رئیسزاده، رئیسکل سازمان نظام پزشکی با هشدار درباره مصرف بیرویه سرم گفته: در کشور ما سالانه بیش از ۲۵۰میلیون سرم مصرف میشود که بیش از 2برابر میانگین جهانی است. رئیسزاده از تمامی اعضای سازمان نظام پزشکی درخواست کرده که در تجویز منطقی دارو و سرم به شکل جدی راهنماییهای بالینی را رعایت کنند و از بیمهها هم خواسته که بر روند اجرای درست این راهنماها نظارت داشته باشند.
نگران کمبود باشیم؟
افزایش مصرف سرم در شرایطی رخ داده که تولید و تامین این داور بهدلیل جنگ تحمیلی سوم با مشکلاتی مواجه شده است. بهگفته کارشناسان، اختلال در تامین مواداولیه، مشکلات واردات مواد استریل و محدودیت در تولید ظروف بستهبندی باعث شده کشور همین حالا هم با کمبود سرم روبهرو شود. خسرونیا هشدار میدهد که ادامه این وضعیت میتواند در مواقع بحرانی، بیماران نیازمند جراحی، مصدومان حوادث و بیماران بدحال را با مشکل جدی مواجه کند و اگر پزشکان در تجویز منطقی سرم همکاری نکنند و مردم هم اصرار بر تجویز و تزریق داشته باشند، کمبودها جدیتر خواهد شد.
تجویز نکردن سرم کمتوجهی پزشکان نیست
کارشناسان میگویند ادامه عادیسازی تزریق سرم، میتواند بیماران واقعی را از دریافت این خدمت در شرایط اضطراری محروم کند؛ بیمارانی که سرم برای آنها نه یک انتخاب که یک ضرورت حیاتی است. آنها نسبت به آگاهیدهی به مردم تأکید میکنند و اینکه اگر یک پزشک برای سرماخوردگی یا ضعف عمومی، سرم تجویز نکرد، بهمعنای کمتوجهی نیست. در بیشتر موارد، استراحت، مصرف مایعات و تغذیه مناسب، همان کاری را میکند که مردم از سرم انتظار دارند؛ بدون هزینه اضافه و بدون خطر عوارض تزریق.
خطر سرم غیرضروری
عفونت محل تزریق
تشکیل آبسه
واکنشهای حساسیتی
افزایش حجم مایعات بدن
افت سدیم خون
تشنج
ادم مغزی، بهویژه در کودکان
2کاربرد اصلی سرم
جبران کمآبی شدید ناشی از اسهال و استفراغ یا گرمازدگی
ترکیب با داروهایی مانند آنتیبیوتیکها وقتی بیمار نمیتواند خوراکی مصرف کند.
در همینه زمینه :
با کارشناس
هشدار کارشناس