ایران؛ امپراتوری پیوند کبد در جهان

مریم سرخوش | روزنامه‌نگار 

 31اردیبهشت روز اهدای عضو است. اهدای عضو در ایران سال‌هاست جان هزاران بیمار را نجات داده، اما هنوز یک مانع بزرگ سر راه آن وجود دارد؛ «دیر رسیدن رضایت خانواده‌ها»؛ تأخیری که گاهی باعث می‌شود اعضایی مثل قلب و ریه، پیش از رسیدن به اتاق عمل، دیگر قابل پیوند نباشند. حالا مسئولان حوزه اهدای عضو امیدوارند با ورود جدی‌تر پرستاران به فرهنگسازی، این مسیر کوتاه‌تر و نجات جان بیماران بیشتر شود؛ مسیری که دیروز با امضای تفاهمنامه‌ای با سازمان نظام پرستاری و انجمن اهدای عضو آغاز شده تا این فرهنگ را در ایران وارد مرحله تازه‌ای کند؛ چون پرستاران از معتمدترین چهره‌های نظام سلامت نزد مردم هستند.

اقدامی نمادین و ارزشمند
احمد نجاتیان، رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری، در نشست امضای این تفاهمنامه گفت: «شاید بالاتر از اهدای عضو نتوان سخاوتی را معنا کرد.» او تأکید کرد که پرستاران در تمام فرایند اهدای عضو، از تشخیص مرگ مغزی تا مراقبت از گیرنده عضو نقش دارند و حتی در 3سال گذشته ۱۲مورد اهدای عضو از سوی اعضای جامعه پرستاری ثبت شده است. براساس این تفاهمنامه، پرستاران از این پس می‌توانند نشان قلب اهدای عضو را روی کارت‌های سازمانی خود ثبت کنند؛ اقدامی نمادین اما تأثیرگذار که پیش از این برای پزشکان هم اجرا شده بود.

پرستار؛ نخستین کسی که مرگ مغزی را می‌فهمد
اولین کسی که متوجه مرگ مغزی می‌شود، پرستار است؛ چون تغییرات تنفس و عملکرد بدن بیمار را لحظه‌به‌لحظه می‌بیند. این نکته را هم کتایون نجفی‌زاده، رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان بیان و تأکید می‌کند: «بسیاری از هماهنگ‌کننده‌های اهدای عضو در کشور هم پرستار هستند و همین موضوع نقش این گروه را در نجات جان بیماران، پررنگ‌تر می‌کند.» به‌گفته او اهمیت نقش پرستاران فقط به داخل بیمارستان محدود نمی‌شود؛ زمانی که آنها هم داوطلب اهدای عضو می‌شوند یا نشان آن را روی کارت خود ثبت می‌کنند، در واقع به جامعه پیام می‌دهند که «اهدای عضو، ادامه زندگی است.»

مشکل بزرگ؛ رضایت دیرهنگام خانواده‌ها
ایران طی دهه‌های اخیر پیشرفت‌های زیادی را در حوزه پیوند عضو کسب کرده اما هنوز چالش‌های بزرگی هم دارد. به‌گفته امید قبادی، نایب‌رئیس انجمن اهدای عضو، میانگین زمان رضایت‌دهی خانواده‌ها در اسپانیا-کشور پیشروی جهان در اهدای عضو- فقط ۳ تا ۵ دقیقه است، اما این زمان در ایران بین ۶‌تا‌۹۰ساعت طول می‌کشد. همین تأخیر باعث از دست رفتن اعضای حیاتی می‌شود. قلب و ریه فقط در ساعات اولیه قابلیت پیوند دارند و اگر رضایت دیر صادر شود، دیگر امکان استفاده از آنها وجود ندارد. قبادی معتقد است افزایش آگاهی عمومی درباره اهدای عضو، می‌تواند این زمان را کاهش دهد؛ موضوعی که حالا قرار است پرستاران هم در آن نقش جدی‌تری داشته باشند.

درخشش جهانی ایران در پیوند کبد
به‌گفته مسئولان انجمن اهدای عضو، تاکنون ۱۵هزار خانواده ایرانی رضایت به اهدای عضو داده‌اند و بیش از ۸۵ هزار پیوند عضو در کشور انجام شده است. ایران همچنین در پیوند کبد جایگاه ویژه‌ای دارد؛ به‌طوری که یکی از مراکز پیوند شیراز تاکنون حدود ۷۰۰پیوند کبد انجام داده و ایران را به امپراتوری پیوند کبد در دنیا بدل کرده است. با این حال، جنگ اخیر و مشکلات ناشی از آن، روند اهدای عضو را تحت‌تأثیر قرار داده است. طی این مدت کاهش پروازها برای انتقال عضو، اختلال در تامین برخی داروها و فشار مضاعف بر نیروهای درمانی، باعث شده آمار اهدا و پیوند عضو تا ۷۰درصد کاهش پیدا کند.

چرا اهدای عضو در ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده؟
  زمان رضایت خانواده‌ها در ایران بسیار طولانی‌تر از استاندارد جهانی است.
  قلب و ریه درصورت تأخیر، قابلیت پیوند را از دست می‌دهند.
  هر فرد مرگ مغزی می‌تواند جان چند بیمار را نجات دهد.
  در گذشته با اجرای طرح درج نشان اهدای عضو روی گواهینامه‌ها، تمایل مردم ۳۵ درصد افزایش داشت. 
  پرستاران هم با درج نشان قلب اهدای عضو روی کارت‌هایشان، به سفیران این فرهنگ تبدیل می‌شوند.