گزارش
سفارتخانهها رسانه شدند
صفحات رسمی سفارتخانههای ایران در شبکه اجتماعی ایکس توانستند در روزهای جنگ، نبض روایت را در دست بگیرند
لیلا شریف | روزنامهنگار
جنگ تحمیلی سوم نشان داد که دیگر دوران بیانیههای عصا قورتداده برای سفارتخانهها که نماینده ایران در دیگر کشورها هستند، تمامشده است. حالا دیپلماسی، نهتنها در اتاقهای دربسته که در شبکههای اجتماعی نیز رقم میخورد. بررسی آماری عملکرد ۹۲ اکانت رسمی سفارتخانههای ایران در یک بازه حساس ۴۰ روزه از جنگ تحمیلی سوم (۹ اسفند تا ۲۱ فروردین)، نشان میدهد که ایران وارد فضای جدیدی از «جنگ روایتها» شده است؛ جایی که طنز و کنایه، بُرندهتر از پروتکلهای رسمی عمل میکند.
۳۶۰ میلیون بار دیده شدن
برای درک ابعاد این حضور دیجیتال، باید به اعداد خیره شد. براساس اطلاعاتی که از سوی کانال تحلیل شبکههای اجتماعی مجازی و طبق بررسی صفحات 92 سفارتخانه در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده است، باید گفت که از نخستین روز جنگ تحمیلی سوم تا 21فروردین ماه، ۸ هزار و ۴۹۷ توییت از سوی نمایندگیهای ایران منتشر شده است. این فعالیت که تا به حال سابقه نداشته است، نتیجه جالبی را فراتر از مرزهای توییتر فارسی رقم زد؛ بیش از ۱۰میلیون لایک و رقم خیرهکننده ۳۶۰میلیون بازدید. این یعنی محتوای تولیدی سفارتخانهها دیگر فقط برای آرشیو نیست؛ آنها راهشان را به گوشیهای هوشمند مخاطبان جهانی پیدا کردهاند. اوج این فعالیت همزمان با ۱۶ و ۱۷ فروردین بود؛ روزهایی که نبض تحولات دیپلماتیک به تندترین حالت خود رسیدهبود.
آفریقای جنوبی پرچمدار شد
برخلاف انتظار، فعالترین و اثرگذارترین اکانتها مربوط به پایتختهای بزرگ اروپایی نبودند. طبق اطلاعات کانال تحلیل شبکههای اجتماعی مجازی در بازه زمانی 9اسفند تا 21فروردین سفارت ایران در آفریقای جنوبی با اختلاف معناداری در صدر ایستاده است و پشت سر آن، سفارتخانههای ایران در زیمبابوه، ژاپن و هند قرار دارند. ماجرای توییت پر بازدید این سفارتخانه نیز به زمانی بازمیگردد که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس عبارت «بازگشت به عصر حجر» را بازنشر کرد. سفارت ایران در آفریقای جنوبی با یک واکنش سریع و کوبنده، ۹ میلیون بازدید گرفت. متن توییت این بود: «زمانی که شما در غار بهدنبال آتش میگشتید، ما حقوق بشر را روی منشور کوروش حک میکردیم. ما توفان اسکندر و تجاوز مغولها را پشت سر گذاشتیم و باقی ماندیم چرا که ایران یک کشور نیست، یک تمدن است.»
کلید را گم کردیم
اکانت سفارت ایران در زیمبابوه نیز توجه کاربران غیرایرانی و رسانهها را جلب کرد. این اکانت در یک توییت جنجالی در مورد بسته شدن تنگه هرمز به زبان انگلیسی نوشت: « We’ve lost the keys» یعنی «ما کلیدها را گم کردیم.» این توییت بهسرعت مورد توجه کاربران قرار گرفت و نزدیک به 7میلیون بازدید ثبتکرد.
24میلیون بازدید برای سیلی مسیح
نقش آفرینی سفارتخانهها در شبکه اجتماعی ایکس، محدود به بازه زمانی مورد مطالعه نیست؛ درست مانند عملکرد سفارت ایران در تاجیکستان در هفته گذشته. در روزهایی که بحث میان دونالد ترامپ و پاپ لئو اوج گرفت، ترامپ با کمک هوش مصنوعی تصویری از خود منتشر کرد که در آن خود را در حال شفا دادن یک بیمار نشان داد و این تصویر بهشدت با واکنش منفی مسیحیان مواجه شد. نکتهسنجی سفارت ایران در تاجیکستان موجب شد تا صفحه این سفارتخانه در شبکه اجتماعی ایکس به سرعت محبوب شود. در صفحه این سفارتخانه، ویدئویی با هوش مصنوعی در حالوهوای همان توییت ترامپ، منتشر شد که در آن حضرت عیسی مسیح با یک سیلی ترامپ را به قعر جهنم فرستاد. این توییت در 4روز، بیش از 24میلیون بار دیده شد و 131هزار لایک به نام خودش ثبت کرد.
مکث
از صفحه گوشی تا صندلی داغ نشست خبری
قدرت واقعی این محتواها زمانی مشخص میشود که از مرزهای فضای مجازی عبور میکند و روی میز مقامات ارشد آمریکایی قرار میگیرد. وقتی یک خبرنگار در نشست خبری، محتوای یک توییت یا ویدئوی تولید شده توسط سفارتخانههای ایران را به رخ مقامات آمریکایی میکشد یعنی هدف محقق شده است؛ این همان نقطهای است که دیپلماسی در فضای مجازی، سیاست رسمی را به چالش میکشد.
27فروردینماه بود که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا در نشست خبری خود با رسانهها با یک سؤال در مورد فعالیت حساب سفارتخانه ایران در تاجیکستان مواجه شد. در این نشست او در پاسخ به سؤال خبرنگاری درباره یک ویدئوی ساخته شده با هوش مصنوعی که در آن عیسی مسیح، دونالد ترامپ را با کتک به جهنم میفرستد، مجبور به واکنش شد و گفت: «مسلما این ویدئو به دور از واقعیت است.» استفاده از انگلیسی روان، میم (عکسنوشتهای طنزآلود) و واکنشهای لحظهای، باعث شده تا پیام دیپلماتیک از پیجهای رسمی خارج و به یک مسئله رسانهای تبدیل شود.