در جست‌وجوی حقیقت و رستگاری

کتاب «زائر افسون‌شده» شاهکار کوتاه اما عمیق نیکالای لسکوف، یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های ادبیات معنوی و اخلاقی روسیه در قرن نوزدهم است؛ اثری که نه‌فقط داستان یک سفر، بلکه روایت پرپیچ‌وخم یک روح سرگشته در جست‌وجوی معنا، رستگاری و حقیقت است. لسکوف در این کتاب که اغلب آن را همسنگ آثار داستایفسکی از نظر ژرفای اخلاقی دانسته‌اند، تصویری فراموش‌نشدنی از انسان روسی با همه تضادها، ضعف‌ها، خشونت‌ها و اشتیاق‌های معنوی‌اش ارائه می‌دهد. راوی داستان مردی ساده‌دل و پرماجراست که زندگی‌اش سرشار از رخدادهای شگفت، خطاهای سنگین، نجات‌های معجزه‌آسا و لحظات تاریک است. او از کودکی وارد زنجیره‌ای از اتفاقات می‌شود که میان گناه و تقدس در نوسان‌اند، ‌گویی سرنوشت او را به‌زور به مسیر زائرشدن هل می‌دهد. این زائر نه قدیسی بی‌نقص است و نه گناهکاری صرف، بلکه انسانی است زمینی، پرخطا و در عین حال «افسون‌شده» به نیرویی نادیدنی که او را از سقوط نهایی بازمی‌دارد. لسکوف در «زائر افسون‌شده» به‌طرزی استادانه سنت شفاهی، لحن حکایت‌گونه و ریتم روایت مذهبی را با واقع‌گرایی خشن زندگی دهقانی و نظامی روسیه درمی‌آمیزد. داستان پر است از سفرها، اسارت‌ها، جنگ، عشق‌های نافرجام، خشونت‌های ناگهانی و مکاشفه‌های معنوی. اما آنچه این اثر را متمایز می‌کند نگاه نویسنده به ایمان است؛ ایمانی نه تمیز و بی‌لک، بلکه زخمی، متزلزل و انسانی؛ ایمانی که از دل خطا و رنج ‌زاده می‌شود. در این کتاب «زائر بودن» بیش از آنکه به‌معنای پیمودن راهی جغرافیایی باشد نشانه وضعیتی وجودی است. قهرمان داستان در هر مرحله از زندگی بهایی می‌پردازد و هر بار به‌شکلی رازآلود از مرگ یا تباهی نجات می‌یابد ‌گویی نیرویی برتر هنوز ‌کاری با او دارد. «زائر افسون‌شده» از آن کتاب‌هایی است که در مرز ادبیات و عرفان حرکت می‌کند؛ داستانی که هم می‌توان آن را چون روایتی پرکشش خواند و هم چون متنی تأمل‌برانگیز درباره سرنوشت، اختیار، ایمان و معنای رنج.
نشر ماهی چاپ هشتم این کتاب را با ترجمه حمیدرضا آتش‌برآب در 264صفحه به بهای 350هزار تومان منتشر کرده است.