انسداد تنگه هرمز؛ زلزله در اقتصاد جهانی

بهزاد رنجبر | روزنامه‌نگار

اگر تنگه هرمز برای چند هفته از چرخه عبور نفتکش‌ها خارج شود، اقتصاد جهانی با یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های عرضه انرژی در دهه‌های اخیر روبه‌رو خواهد شد. این آبراهه باریک که روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی و گازی از آن عبور می‌کند، در صورت وقوع این افتاق، نه‌ فقط قیمت‌ها را در بازارهای انرژی به آستانه‌های سه‌رقمی می‌رساند، بلکه با جهش بیمه جنگی، افزایش کرایه حمل و اختلال در زنجیره تأمین، موجی از تورم را به اروپا، آمریکا و آسیا صادر می‌کند.تنگه هرمز تنها یک معبر آبی نیست، بلکه براساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، حیاتی‌ترین گلوگاه انرژی جهان است. عرض خطوط کشتیرانی در این تنگه فقط ۲ مایل دریایی (۳.۷ کیلومتر) برای ورود و ۲ مایل برای خروج است. این فشردگی جغرافیایی، هرمز را به پاشنه آشیل تجارت جهانی تبدیل کرده است.

جایگاه بی‌بدیل تنگه هرمز در امنیت انرژی و اقتصاد
اهمیت استراتژیک این آبراهه با عبور سالانه ۲۷درصد از کل تجارت دریایی نفت خام و فرآورده‌های ‌آن و ۲۲درصد از تجارت گاز طبیعی مایع (LNG) جهان تبیین می‌شود. داده‌های سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که برخلاف سایر تنگه‌ها، هرمز فاقد جایگزین‌های عملیاتی برای جبران حجم عظیم جابه‌جایی انرژی است.

آثار بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت نفت
حذف ناگهانی ۲۷درصد از تجارت انرژی جهان طبق گزارش همه مؤسسات اقتصادی دنیا شوکی بی‌سابقه ایجاد می‌کند.  مؤسسات مالی نظیر گلدمن ساکس پیش‌بینی می‌کنند درصورت انسداد، قیمت نفت برنت بلافاصله به بازه 100دلار و درصورت تشدید تنش‌ها و تداوم بحران، از مرز ۲۰۰ دلار نیز عبور خواهد کرد.  همچنین طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، مجموع ذخایر استراتژیک اعضا حدود ۱.۲میلیارد بشکه است، اما محدودیت فنی نرخ برداشت (حداکثر ۲۴میلیون بشکه در روز) باعث می‌شود این ذخایر فقط برای مدتی کوتاه فشار را تعدیل کنند و ظرف ۶‌ماه به پایان برسند.

آثار بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت کالاها و تورم جهانی
اختلال در حرکت تانکرها باعث چالش در زنجیره تأمین جهانی و جهش قیمت سوخت ازجمله بنزین می‌شود که این موضوع در اقتصاد ایالات متحده و زندگی آمریکایی‌ها بسیار مهم و تأثیر‌گذار است.گزارش صندوق بین‌المللی پول تصریح می‌کند که افزایش هزینه انرژی و حمل‌ونقل دریایی، تورم جهانی را در کمتر از یک‌ماه چند درصد افزایش می‌دهد.

آثار بسته شدن تنگه هرمز بر قیمت گاز
برخلاف نفت، بازار گاز به‌دلیل محدودیت زیرساختی بسیار آسیب‌پذیرتر است.  طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی ۲۲درصد از تجارت جهانی گاز مایع (LNG) از هرمز عبور می‌کند که بخش عمده آن متعلق به قطر (۱۰.۴ میلیارد فوت مکعب در روز) است. 
بلومبرگ هشدار می‌دهد که درصورت بسته شدن تنگه هرمز قیمت گاز در بازار اروپا و آسیا می‌تواند بین ۸۰ تا ۲۰۰درصد افزایش یابد. از آنجا که جهان فاقد ذخایر استراتژیک گاز است، این انسداد به‌معنای قطع فوری سوخت صنایع و سیستم‌های گرمایشی در بخش‌های وسیعی از جهان خواهد بود.