کوچه پاکبانان کجاست؟

زهرا بلندی؛ روزنامه‌نگار

امروز در دل شلوغی و عبور ماشین‌ها از خیابان شوش، جایی هست که هنوز نشانه‌هایی از گذشته را در خودش حفظ کرده؛ جایی که نه اسمش روی تابلوهای رسمی دیده می‌شود، نه در طرح‌های توسعه شهری جایی دارد. این محله روزگاری خانه پاکبانان بود؛ مردانی که بعد از ساعت‌ها کار، شب‌ها به خانه‌هایی پناه می‌بردند؛ «کوچه رفتگران» .
علی مولایاری، مدیر سرای محله تختی و از ساکنان قدیمی این محله، با اشاره به محدوده‌ای مستطیلی‌شکل در انتهای خیابان وحدت اسلامی، نرسیده به چهارراه خانی‌آباد می‌گوید: «این زمین‌ها حدود 4هزار متر مربع وسعت داشت‌ و در  دهه‌های 30 و 40 محل اسکان موقت پاکبانان شهرداری بود که بخش نقلیه تهران به حساب می‌آمد. به آنها زمین بایر داده بودند تا بعد از پایان کار روزانه، شب را در آن‌جا بگذرانند.»
مولایاری با بیان اینکه این محل ابتدا چیزی جز چادر و اتاقک‌های حلبی نبود، می‌گوید: «خودشان آنجا را با حلب و چوب و پلاستیک سر هم کرده بودند. چنین فضایی در دل کوچه‌های باریکی که عبور آدمیزاد از آنها به‌سختی ممکن است؛ جای خواب بود، نه خانه. بعدها که کمی اوضاع بهتر شد، خانه‌های نقلی حدود ۲۸ متری با چند پله پایین‌تر از سطح کوچه، یک حیاط کوچک، اتاقی ۱۲متری در طبقه پایین و اتاقی روی آن ساخته شد. در همان راسته کوچه رسولی، پشت مدرسه معصومی اسلامی چند خانه هنوز با همان شکل قدیم باقی مانده‌اند.»
مولایاری درباره نقل مکان ساکنان اولیه کوچه پاکبانان می‌گوید: «بین سال‌های ۴۰ تا ۴۲‌، برای این پاکبانان خانه‌هایی در کیانشهر ساختند. از نسل اولیه پاکبانان، دیگر کسی اینجا باقی نمانده است. بیشتر آن پاکبانان اول از شهرستان آمده بودند، بعد از ازدواج هم همین‌جا ماندند و تمام عمرشان را در همین خانه‌های کوچک گذراندند.»
‌او در پایان یادی هم از روزگار سخت آن روزها می‌کند: «آب و برق نبود. عزیزآقا همسایه قدیمی محله‌مان تعریف می‌کرد که برای بردن آب از فشاری‌های خیابان خیام بشکه می‌بردند، پر می‌کردند و برای شست‌وشو می‌آوردند. برای سرویس بهداشتی هم به درمانگاه کارکنان راه‌آهن می‌رفتند. جمع‌آوری زباله هم در آن زمان داستان خودش را داشت. یادم هست کل منطقه از چهارراه مختاری تا خیابان تختی را یک نفر تمیز می‌کرد. آن روزها فقط 50 تا60 نفر پاکبان مختص پاکسازی جنوب تهران بودند.»