گزارش
چشمانتظار ماه نو
روایتی از فعالیت ستاد استهلال کشور که مسئولیت رصد ماه رمضان را بر عهده دارد
رابعه تیموری | روزنامهنگار
در این روزها که به آغاز ماه رمضان نزدیک میشویم، بیش از ۱۰۰ گروه استهلال در نقاط مختلف کشور مستقر شدهاند تا اطلاعات نجومی لازم برای تأیید نو شدن ماه قمری را جمعآوری کنند. این گروهها که از کارشناسان نجومی و رصدگران آموزشدیده تشکیل شدهاند، گزارش رصدهای خود از افق آسمان گوشه و کنار ایران را برای ستاد استهلال کشور ارسال میکنند تا در فرایند تعیین آغاز ماه رمضان مورد استفاده قرار گیرد. حجتالاسلام علیرضا موحدنژاد، ریاست کمیته علمی این ستاد را بر عهده دارد و در گزارش زیر به موضوعات و مباحثی پاسخ داده که هر سال در این روزها مورد توجه قرار میگیرند و بحث و گفتوگو درباره آنها داغ میشود؛ موضوعاتی مانند دلایل تفاوت زمان استهلال ماه در کشورهای همسایه، چگونگی روند و مراحل استهلال ماه و ظرایف کار ستاد استهلال.
تقویمهای قمری متفاوت
دلیل اختلاف تقویم سال قمری تعدادی از کشورهای همسایه با ایران از ابهاماتی است که هر سال ذهن افراد بسیاری را بهخود مشغول میکند و هر سال در آستانه حلول ماه رمضان بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. حجتالاسلام موحدنژاد درباره دلیل این مسئله میگوید: «این اختلاف میتواند 3علت داشته باشد؛ برخی از کشورهای اسلامی با ما اختلاف افق دارند؛ یعنی ممکن است که هلال در مکه قابل رؤیت باشد، ولی در هیچ نقطهای از ایران قابل رؤیت نباشد. معمولا اختلاف افق به این شکل در بعضی از اوقات سال اتفاق میافتد و اختلاف افق در کشورهای همسایه طوری نیست که در همه ماهها این اتفاق رخ دهد. علت بعدی، تفاوت مبناهای فقهی است. در بعضی از مبانی فقهی اگر هلال ماه در یکی از کشورها یا محلهای همافق دیده شود، اول ماه نو را اعلام میکنند، اما در بعضی از مبانی باید حتما هلال ماه در منطقه زندگی افراد قابل رؤیت باشد. سومین دلیل هم به این مسئله برمیگردد که در بعضی از کشورها برای پذیرفتن گزارش افراد متخصص و غیرمتخصص حساسیت و دقت زیادی به خرج نمیدهند، درحالیکه ممکن است فرد یا افرادی دچار توهم رؤیت شده باشند و ما در ستاد استهلال با تحقیق و پرسشهای کارشناسی سعی میکنیم توهم در رؤیت را از رؤیت واقعی جدا کنیم.»
افراد عادی هم مشارکت دارند
بر خلاف تصور عمومی در ستاد استهلال، رؤیت ماه توسط افراد عادی هم بررسی میشود. ارائه و ارسال گزارش به دو صورت انجام میشود. در ارسال متمرکز، کارشناسان گروههای استهلال نتایج بررسیهای خود را از طریق رابط ستاد استهلال استان به دفتر مرکزی در تهران ارسال میکنند. در نوع دیگر گزارشدهی، وقتی گروههای استهلال یا افراد عادی خودشان هلال را میبینند، با ستاد استهلال تماس میگیرند و گزارش استهلال را میدهند. این موارد بسیار اتفاق میافتد و ما با بررسیهای کارشناسی و سؤالات فنی درباره زمانومکان و چگونگی رؤیت ماه، صحت رؤیت را میسنجیم. چون هیجانات بالاست و همه دنبال دیدن هلال باریک ماه هستند، ممکن است گاهی رؤیت واقعی اتفاق نیفتاده باشد؛ در نهایت گزارشها پساز جمعآوری و راستیآزمایی توسط ستاد به دفتر رهبری ارائه میشود تا درصورت محرزشدن حلول ماه از طریق صداوسیما اطلاعرسانی شود. امسال ١٠٠ گروه استهلال ماه در نقاط مختلف کشور مستقر شدهاند: «این افراد که در گروههای 4یا 5نفره (یا گاه بیشتر) به شهرها و روستاهای دور یا نزدیک استان خودشان میروند، از تجربه و تخصص بالایی برخوردارند. در این گروهها افرادی داریم که هم اطلاعات نجومی و هم اطلاعات فقهی لازم را دارند. در بعضی از گروهها هم برخی اطلاعات نجومی و بعضی اطلاعات فقهی دقیقی دارند.»
رؤیت ماه با چشم مسلح و غیرمسلح
در گروههای استهلال، رؤیت ماه با وسایل رصدی انجام میشود: «دوربین دوچشمی که دوربین شکاری ساده است، از تجهیزات گروههای استهلال است. بعضی از گروهها هم از دوربینهای پایهدار استفاده میکنند که دقت بیشتری دارند. حدود نیمی از گروهها هم از تلسکوپ استفاده میکنند.» در برخی از مبانی فقهی تا زمانی که هلال ماه با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نباشد، رسیدن ماه نو را با قطعیت نمیپذیرند: «در این مورد اختلافات فتوایی وجود دارد. فتوای رهبری این است که اگر هلال با ابزار دیده شود، قابل قبول است، اگر هم هلال، پیش از غروب دیده شود رؤیت حاصل شده، اما برخی از مراجع، رؤیت با چشم غیرمسلح را ملاک قرار میدهند و معتقدند همان چیزی که در زمان معصومین برای رؤیتماه عرف بوده، حالا هم مورد پذیرش است. در بعضی از کشورها استهلال ماه زیرنظر فقیه انجام میشود و در بعضی از کشورها توسط حاکمیت.»
استهلال ماه در استان تهران
ستاد استهلال استان تهران در مرکز نجوم آستان حضرت عبدالعظیم(ع) مستقر است. اعضای این ستاد بلندترین یا مناسبترین نقاط تهران را مشخص کردهاند و ۵گروه را با تجهیزات لازم به آنجا فرستادهاند تا هلال ماه رمضان را رؤیت کنند. این گروهها در مرکز نجوم آستان حضرت عبدالعظیم(ع) سالها آموزشدیدهاند و فوت و فن استهلال ماه را آموختهاند. مهدی دانشیار، رئیس پژوهش مرکز نجوم آستان سیدالکریم(ع) و رئیس ستاد استهلال استان تهران است. او درباره فعالیت این ستاد برای رؤیت هلال ماه رمضان میگوید: «اعضای ستاد استهلال به ۵گروه تقسیم و در ۵ نقطه استان تهران مستقر شدهاند. ورامین، پرند، آبسرد، امامزاده هاشم(ع) و برج میلاد نقاطی هستند که برای استهلال ماه انتخاب شدهاند.
٢٠ سال آموزش و تمرین
گروههای استهلال استان تهران سالها در مرکز نجوم حضرت عبدالعظیم(ع) آموزشدیدهاند. مرکز نجوم آستان سیدالکریم(ع) تجهیزات لازم برای رؤیت هلال ماه را در اختیار این گروهها قرار میدهد. دانشیار میگوید: «۵ گروه اعزامی به امکانات رصدی مناسبی مانند دوربین دوچشمی و تلسکوپ مجهز هستند تا استهلال با دقت بیشتری انجام شود.» نتایج استهلال گروه استان تهران به ستاد کشور ارسال میشود تا در اعلام آغاز ماه مبارک رمضان مورد استفاده قرار گیرد.
در همینه زمینه :
نکتهبازی
سوژه روز
