دیپلماسی بدون تعارف

محمدعلی حسن‌نیا| روزنامه‌نگار 

دور جدید مذاکرات بین ایران و آمریکا در ژنو سوئیس با حضورعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و ویتکاف نماینده ویژه آمریکا و همچنین کوشنر، داماد ترامپ برگزار خواهد شد؛ مذاکراتی که در بحبوبه افزایش تنش‌ها بین تهران و واشنگتن از اهمیت زیادی برخوردار است و می‌تواند چارچوب‌های منطقه‌ای را تعیین کند.

ایران چرا به مذاکره بازگشت؟
تهران همواره تمایل به مذاکره را نشان داده است و هیچ وقت میز مذاکره را ترک نکرد بلکه طرف مقابل بود که در 23خرداد1404 با همدستی تل‌آویو جنگی 12روزه علیه تهران به راه انداخت و در آخر هم بازنده خارج شد.

کدام طرف درخواست مذاکره کرد؟
آمریکایی‌ها از عمان، قطر و حتی اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه خواستند که ایران را بار دیگر به میز مذاکره دعوت کنند. تهران هم برای نشان دادن حسن‌نیت منطقه‌ای به کشورهای دوست و همسایه، این مذاکرات را پذیرفت.

چارچوب مذاکرات چیست؟
آمریکایی‌ها در ابتدا اعلام کردند که مذاکرات باید حول 3محور باشد:


موضوعات منطقه‌ای و موشکی در این روند دیپلماتیک و مذاکرات، اصلا مطرح نیستند. جمهوری اسلامی ایران برای شرکت در مذاکرات 2شرط گذاشت که هر دو از سوی آمریکا پذیرفته شد: الف)پذیرش اصل غنی‌سازی؛ ب)مذاکرات صرفا هسته‌ای باشد. هرکدام از این 2شرط اگر در مذاکرات، از سوی طرف مقابل زیر سؤال برود، جمهوری اسلامی این روند دیپلماتیک را لغو خواهد کرد.

نقش اروپا چیست؟
نقش اروپا در مسیر دیپلماسی عملا به حاشیه رانده شده است. با آنکه آلمان، بریتانیا و فرانسه از امضاکنندگان اصلی برجام بودند، در هفته‌های اخیر هیچ‌گونه تماس مستقیمی با وزیر امور خارجه یا رئیس‌جمهور برقرار نکرده‌اند؛ وضعیتی که باعث شده ایران این 3کشور را بیشتر مانعی در روند دیپلماسی بداند تا میانجی مؤثر.
محل مذاکرات کجاست؟
مذاکرات ژنو در محل سفارت عمان برگزار خواهد شد و وزیر امور خارجه امروز در اجلاس کنفرانس خلع سلاح سخنرانی می‌کند. با توجه به درخواست‌های مکرر مدیرکل آژانس بین‌المللی اتمی، احتمال دیدار بین وزیر امور خارجه و گروسی هم وجود دارد.

رفع تحریم‌ها چه می‌شود؟
رفع تحریم‌های ظالمانه هدف اصلی هر روند دیپلماتیک مرتبط با موضوع هسته‌ای ایران است و هدف اصلی هر توافق احتمالی، داشتن عایدی برای ملت و کشور است و قرار نیست مسائل دیگری در این مذاکرات گنجانده شود.

آیا آمریکا برای مذاکره جدی است؟
این واقعیت که طرف آمریکایی مدام مواضع خود را تغییر می‌دهد و صحبت‌های متناقض می‌کند و حتی صرفا چند ساعت در مذاکرات حضور دارد، نشانه عدم‌جدیت و عدم‌رویکرد حرفه‌ای به روند دیپلماتیک از سوی طرف مقابل تلقی می‌شود.

دیدار عراقچی با گروسی
وزیر امور خارجه کشورمان در چارچوب بحث‌های فنی برای مذاکرات نهایی بین تهران و واشنگتن با رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دیدار کرد. گروسی در توییتی نوشت: «همین الان مذاکرات فنی عمیقی را با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده‌سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است فردا در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم.»

ماجرای پیام به لاریجانی
علی لاریجانی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی نیز در این مذاکرات به‌عنوان نهاد بالادستی حضور دارد. سفر او به عمان بعد از سفر به روسیه و دریافت نامه طرف آمریکایی درخصوص درخواست‌ها و پیشنهادهای آنها نشان‌دهنده عزم و جدیت ایران برای حل مشکلات است.

مانع اصلی توافق چیست؟
رفتار و گفتار متناقض مقامات آمریکا در مذاکرات، یکی از موانع اصلی شکل‌گیری یک روند دیپلماتیک موفق است. در این زمینه باید تبیین کرد که چگونه موضع‌گیری‌های ضد‌و نقیض مقامات آمریکا، بی‌توجهی آنها به عنصر زمان و فواصل طولانی‌مدت در مذاکرات، خرابکاری عناصر جنگ‌طلب آمریکایی و محافل وابسته به رژیم اسرائیل موجب اخلال در هر روند دیپلماتیک می‌شوند. ترامپ یک‌بار می‌گوید ایران باید همه مواد هسته‌ای را بدهد، ولی ویتکاف در نامه به طرف عمانی به حل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای اذعان دارد.

سناریوهای مذاکرات
1- شکست مذاکره به‌دلیل زیادخواهی آمریکا و افزایش تنش منطقه‌ای
2- رسیدن به متن توافقی مناسب برای دوطرف که انرژی هسته‌ای ایران و رفع تحریم را در پی داشته باشد
3- چراغ سبز دوباره آمریکا به اسرائیل برای حمله که می‌تواند تبعات سنگینی برای تل‌آویو داشته باشد

خبرسازی رسانه‌های غربی
در چند هفته اخیر رسانه‌هایی مانند آکسیوس، نیویورک‌تایمز، رویترز و اسرائیل‌هیوم فضاسازی خبری زیادی انجام دادند؛ از ماجرای شکست مذاکرات تا احتمال حمله 2هفته‌ای آمریکا به ایران. همزمان با گفت‌وگوهای مسقط، یک میدان موازی نیز فعال است: میدان روایت‌سازی. بسیاری از اخبار و «نقل‌قول‌ها»ی منتشرشده در رسانه‌های غربی، بیش از آنکه بازتاب واقعیت مذاکرات باشد، بخشی از عملیات روانی برای شکل‌دهی به افکار عمومی است، مانند کارهایی که باراک راوید، خبرنگار آکسیوس انجام می‌دهد.