مفهوم «فیلم مهم» در فجر

مرور تاریخ فجر نشان می‌دهد که مفهوم «فیلم مهم» اغلب نه در فرایند داوری، بلکه پیش از آن شکل می‌گیرد. نمونه‌های متعددی وجود دارد که فیلم‌ها به واسطه موضوع و موقعیت تاریخی خود، پیشاپیش در مرکز توجه قرار گرفته‌اند. اثری چون به وقت شام، بیش از آنکه با جزئیات کارگردانی و روایت سنجیده شود، در مقیاس موضوع و پیام تحلیل شد؛ گویی اهمیت، پیش‌فرضی بیرونی بود که سینما باید خود را با آن تطبیق می‌داد. در سال‌های بعد، این منطق در فیلمی مانند ماجرای نیمروز نیز تکرار شد و مواردی مشابه، فیلم‌هایی که به‌دلیل بازنمایی یک مقطع حساس سیاسی، جایگاه ویژه‌ای در فضای جشنواره یافتند و در گفت‌وگوهای پیرامونی، بیش از آنکه درباره میزانسن، شخصیت‌پردازی یا ساختار روایت صحبت شود، بر ضرورت ساخته‌شدن آنها تأکید شد. 
تاریخ فجر پر است از فیلم‌هایی که در سال نمایش، به‌عنوان آثار مهم جشنواره معرفی شدند اما در ادامه، نه در حافظه تماشاگر ماندند و نه در تاریخ سینمای ایران جایگاه محکمی پیدا کردند. آثاری چون روز بلوا یا لباس شخصی، در مقطع جشنواره با جدیت فراوان مواجه شدند، اما اهمیت آنها بیش از آنکه محصول کیفیت سینمایی باشد، برآمده از موقعیت موضوعی‌شان بود؛ اهمیتی که با عبور از فضای جشنواره، فروکش کرد. در مقابل، فیلم‌هایی نیز وجود داشته‌اند که در زمان نمایش در فجر، کم‌اهمیت یا حاشیه‌ای تلقی شدند اما بعدها جایگاه واقعی خود را پیدا کردند (برای مثال فیلم‌های اولیه اصغر فرهادی). تجربه سینمای ایران نشان داده است که اهمیت واقعی یک فیلم الزاما در همان سال جشنواره تثبیت نمی‌شود. برخی آثار اجتماعی که در دوره خود چندان جدی گرفته نشدند، در گذر زمان به نقاط عطف سینمای معاصر 
بدل شدند.
از سوی دیگر، مفهوم «فیلم مهم» در فجر اغلب با نوعی لحن رسمی و سنگین گره خورده است. فیلم‌هایی که ساده، انسانی یا خلاقانه به مسائل اجتماعی نزدیک می‌شوند، کمتر در این دسته قرار می‌گیرند، حتی اگر از نظر سینمایی دستاوردهای قابل‌توجهی داشته باشند و اهمیت، بیش از آنکه از دل فرم بیرون بیاید، به برچسبی گفتمانی تبدیل شده است. بازاندیشی در مفهوم «فیلم مهم» برای جشنواره فیلم فجر، ضرورتی جدی است. تا زمانی که اهمیت از دل سینما (اجرا، روایت و خلاقیت) استخراج نشود، جشنواره همچنان میان فیلم‌های از پیش مهم و سینمای کمتر دیده‌شده در نوسان خواهد ماند؛ نوسانی که بیش از هر چیز، به زیان خود سینما تمام می‌شود.