محله‌محوری، کلید شهر آرمانی

نیلوفر ذوالفقاری | روزنامه‌نگار 

فرهنگسرای بهمن در یک عصر زمستانی میزبان بزرگ‌ترین مراسم شهر آرمانی شد. سومین نشست هم‌اندیشی ارکان محله در حالی برگزار شد که از شروع این دوره از مدیریت شهری، با انتقال فعالیت‌ها به مدیریت محله، جهشی در مدیریت مشارکت‌محور تهران رخ داده و اکنون در پایتخت 352ستاد مدیریت محله فعال است. اما در این نشست چه گذشت؟

ایجاد هویت ماندگار برای پایتخت
علیرضا زاکانی، شهردار تهران: اصل مشکلات جامعه امروز ما به‌خاطر کنارگذاشتن مردم از عرصه‌های مختلف ازجمله موضوعات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است. پیام انقلاب اسلامی تکیه به مردم برای رسیدن به پیروزی و قله‌های افتخار است. یکی از موضوعاتی که در دوره اخیر مدیریت شهری دنبال شد این بود که بتوانیم براساس ظرفیت‌های تهران، هویتی ماندگار برای آن خلق کنیم. البته در محله‌های تهران می‌بینیم که اتفاقا هویت ویژه سال‌ها در آنها وجود داشته است. بیش از 4سال پیش وقتی کار را در تهران شروع کردیم، تصمیم گرفتیم مدیریت شهر را مشارکتی انجام دهیم. طرح من شهردارم یا ایجاد قرارگاه‌ها از جنس مشارکت هستند. امسال بیش از 2میلیون و 600هزار نفر در طرح من شهردارم شرکت کردند تا سال آینده برای 15همت اعتباری که در شهر خرج می‌شود، مردم تصمیم بگیرند. ستاد محله‌ها برای این شکل گرفته که در زیرمجموعه آنها خانه‌های تخصصی 15گانه و در کنار آنها کانون‌های جهادی شکل بگیرند و 52عنوان فعالیت را دنبال کنند. این فعالیت‌ها به رقابت و خلق افتخار منجر و باعث می‌شود یک محله بتواند به‌صورت برجسته بین محله‌های دیگر نقش‌آفرینی کند. مجموعه ستاد محله‌ها افق بلندی را دنبال می‌کنند که در آن بتوانند محله خود را رشد دهند. دراین‌صورت ظرفیت‌های درست هر محله شناخته می‌شود و انسجام بین عناصر می‌تواند بار محله‌ها را بردارد و مشکلات آنها را حل کند. به‌این‌ترتیب با رشد محله‌ها ظرفیت‌های جامعه هم به بلوغ می‌رسد. اگر این هدف در تهران محقق شود، همه کشور تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و حرکت کشور بر مدار درست انجام می‌شود. ما خودمان را مکلف می‌دانیم که برای بازکردن گره از مشکلات مردم تلاش کنیم. از مدیران محله‌ها پشتیبانی می‌کنیم و معتقدیم می‌توانیم دست به دست هم دهیم تا فعالیت‌های مثبت به ثمر برسد و بار این شهر را که لنگرگاه کشور است، برداریم.

محله‌محوری، موضوع اصلی روز مدیریت شهری
مهدی چمران، رئیس شورای اسلامی شهر تهران:سازماندهی محله‌ها در نخستین روزهای انقلاب اسلامی شکل گرفته بود. این همان موضوع محله‌محوری است که امروز مطرح می‌شود. بعدها در زمان دفاع‌مقدس محله‌محوری شکل کامل‌تری به‌خود گرفت و حتی تقسیم آذوقه موردنیاز بین شهروندان در محله‌ها انجام می‌شد. بنابراین می‌توان گفت محله‌ها همواره جایگاه خاص خود را در اداره شهر داشته‌اند. امیدوارم هرچه سریع‌تر ساماندهی تنظیم، ترسیم و تصویب‌شده برای محله‌محوری به‌صورت واقعی شکل بگیرد. محله‌محوری یکی از موضوعات روز مدیریت شهری است و رئیس‌جمهور، وزیر کشور، شورای‌عالی امنیت ملی و مجلس شورای اسلامی در پی پیاده‌سازی محله‌محوری هستند. ما در مدیریت شهری 20سال تجربه محله‌محوری داریم و می‌توانیم از آن به‌خوبی استفاده کنیم. شهر موقعی به‌خوبی ساخته می‌شود که کار از محله شروع شود. در سال‌های گذشته ما 84محله در تهران داشتیم، اما امروز تعداد محله‌ها به 352محله رسیده است. فعالیت شورایاری‌ها تجربه بزرگی است که پیش از این در شهر به وقوع پیوست. در دوره ششم مدیریت شهری، هرچند فعالیت شورایاری‌ها متوقف شد، اما تلاش کردیم با کمک شهرداران مناطق مدیریت محله‌محور را ادامه دهیم. با استفاده از تجربیات گذشته محله‌محوری را با تمام توان و با همکاری بین شورای اسلامی شهر و شهرداری تهران دنبال می‌کنیم. امیدوارم با اقدامات برنامه‌ریزی‌شده شاهد تشکیل ستاد محله‌ها و هیأت امنای محله در همه محله‌های پایتخت باشیم. برای این کار می‌توانیم از ظرفیت شهرداران و معاونان اجتماعی مناطق استفاده کنیم. اهمیت محله‌محوری را از سال‌های قبل در شهر متوجه شده‌ایم. طرح من شهردارم طرحی برای جذب مشارکت مردم و شنیدن نیازهای آنان از زبان خودشان است. حل‌کردن مشکلات به‌دست مردم محله برای شورای اسلامی شهر و شهرداری تهران به‌عنوان خدمتگزاران مردم، ایده‌آل است و امیدوارم بتوانیم این ایده را به‌خوبی پیاده کنیم.

مردمی‌سازی، رکن اساسی طراحی مدیریت شهری
محمدامین توکلی‌زاده، معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهردار تهران:مدیریت شهری در این دوره تهرانی را تحویل گرفت که وضعیت آسیب‌های اجتماعی آن به بحران رسیده بود. 24هزار معتاد متجاهر، 7هزار کودک کار و 7هزار متکدی، زیرساخت‌های فرسوده، مجموعه‌های تعطیل و... چالش‌های تهران در آغاز این دوره بود. تهران شهری است که به مدیریت شهری واحد نیاز دارد و مدیریت آن بدون همراهی و همدلی دستگاه‌ها ممکن نیست. شهرداری تهران یک جزیره نیست که بتواند به‌تنهایی از پس مسئولیت‌ها بربیاید. در موضوعاتی مانند آلودگی هوا و آسیب‌های اجتماعی باید نهادهای مختلف کنار هم قرار بگیرند تا گره‌ها باز شود. در این دوره جایگاه شهرداری در امور اجتماعی و فرهنگی احیا و این نهاد به مجموعه‌ای نقش‌آفرین تبدیل شده است. قرارگاه اجتماعی شهر تهران در این دوره شکل گرفت که حدود 20دستگاه در آن عضو هستند. امروز دیگر پاتوق هزارنفره معتادان متجاهر نداریم، پاتوقی به نام روددره فرحزاد هم حالا به تفرجگاه مورد استفاده مردم تبدیل شده است. پیش از این ساماندهی کودکان کار و خیابان 32بار بدون نتیجه انجام شده بود، اما در این دوره با اصلاح فرایندها توانستیم این مشکل را حل کنیم. در قرارگاه فرهنگی حدود 2000مجموعه مردمی کمک می‌کنند تا حال شهر در حوزه‌های فرهنگی خوب باشد. جشن‌های میلیونی مثل غدیر، امام رضایی‌ها و امام زمانی‌ها بدون مشارکت مردم و نقش‌آفرینی فعالان محله‌ها ممکن نبود. مردمی‌سازی در این دوره رکن اساسی در طراحی مدیریت شهری بوده است و ما مردم را محور برنامه‌ریزی‌ها قرار داده‌ایم. شهرداری تهران تجربه انباشته چندساله در مدیریت محله‌محور دارد که می‌تواند الگویی برای همه کشور باشد. زیرساخت قانونی مناسبی با عنوان نظام‌نامه محله‌ها در شهرداری وجود دارد، هیأت امنای محله‌ها هم سرمایه بزرگ شهر هستند و ارکان محله‌ها مجموعه جامعی را برای مدیریت محله‌ها شکل داده‌اند.

حاضران در نشست 
 علیرضا زاکانی، شهردار تهران 
 مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران 
 محمدامین توکلی‌زاده، معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران
 پرویز سروری، نایب‌رئیس شورای شهر تهران
 مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت و محیط‌زیست  شورای شهر تهران
 علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران
 میثم مظفر، رئیس کمیته بودجه شورای شهر تهران
 حجت الاسلام سید محمد آقا میری،رئیس کمیته عمران  شورای شهر تهران
  مدیران و اعضای هیأت امنای محله‌هاو شهرداران مناطق

روندتشکیل نظام مدیریت محله
دبیرخانه راهبری مشارکت‌های محله‌ای شهر تهران، اجرای «نظام‌نامه مشارکت محله‌ای شهروندان در مدیریت شهری» را به‌عنوان مأموریتی بنیادین دنبال کرد و مسئولیت ریل‌گذاری و راهبری نظام مدیریت محله‌ها را بر عهده گرفت.

بسترهای تخصصی سیاستگذاری با تشکیل کارگروه‌های حقوقی، مالی، اجتماعی، فرهنگی و شهری و با صرف بیش از ۱۲هزار نفرساعت فراهم شد.

موضوع‌های حقوقی و مالی سراهای محله با رویکرد صیانت از منابع عمومی و حفظ شأن هیأت‌های امنا و مدیران محله پیگیری شد.

دبیرخانه با تدوین آیین‌نامه‌ها و شیوه‌نامه‌های اجرایی و برگزاری نشست‌های میدانی و گفت‌وگوهای هم‌اندیشی با ذی‌نفعان محلی (بیش از 4000نفرساعت)، تدوین مفاهیم، گفتمان و دانش‌های موردنیاز مدیریت محله ازجمله سند حکمرانی مشارکتی و برنامه اقدام مردمی، دستنامه و درسنامه‌های آموزشی و توانمندساز سیاست‌ها را به عمل نزدیک کرد.