از سالن تا سطر
کمدی از نمایش تا داوری
احسان طهماسبی
در طول ادوار مختلف جشنواره فیلم فجر و در زمان اکران فیلمهایی در ژانر کمدی (بهعنوان یکی از اصلیترین موتورهای ارتباطی سینما با مخاطب عام) پیشآمد وضعیتی دوگانه در سالن و سطر، محتمل و موردانتظار بوده است. بر مبنای این گزاره صحیح که « اغلب فیلمهای کمدی نمایش داده در جشنواره (بهویژه در یک دهه گذشته) فاقد استانداردهای لازم برای داوری و نقد بودهاند» میتوان بهعنوان یک اصل نانوشته اما قابل اثبات به رویکرد ثابتی در مواجهه با این آثار رسید: پرتماشاگر در سالن، کم اعتبار در سطر. در واقع از همان نخستین سالهای برگزاری جشنواره فیلم فجر، کمدیها در حاشیه رقابت اصلی قرار گرفته بودند و داوران سهم ناچیزی از جوایز را به این گروه از فیلمها اختصاص میدادند.
از اینرو در سالهای اخیر نیز که معمولا حضور کمدیها به قصد ایجاد تنوع ژانری در جشنواره فجر بوده است، مخاطبان شاهد سالنهای پرتماشاگر و صفهای طولانی در سانسهای اکران این فیلمها بودهاند و در مقابل و در تضاد با این استقبال عمومی، اکثریت این آثار بهعنوان فیلمهایی حاوی شوخیهای مقطعی و فیلمنامههایی کممایه، با نگاهی تقلیلگرایانه در حاشیه یادداشتهای مطبوعاتی باقی ماندند و کمتر وارد متون نقد سینمایی شدند، هرچند که این رویکرد، در مواجهه با آثاری همچون«مارمولک» و «لیلی با من است» (کمال تبریزی) که فراتر از شوخیهای موقعیتمحور به نقد اجتماعی نزدیکتر شدند و برخلاف بسیاری از آثار مشابه، حاوی لایههایی معنایی بودند، دچار تغییراتی شد و با ستایشی محدود و بدون تبدیل شدن به یک رویکرد پایدار، مورد توجه برخی منتقدان و داوران قرار گرفتند.
نباید این نکته را فراموش کرد که بنا به تجربه چندین ساله سینمای ایران در تولید و اکران فیلمهای کمدی و براساس دلایل اشاره شده، کمدی در این سینما همواره «تماشاگر داشته» اما «اعتبار نه».
