گزارش
همیار دانشآموز
درباره پدیده جدیدی که در سایه برگزاری کلاسهای درسی مجازی مدارس بهوجود آمده است
سحر جعفریانعصر | روزنامهنگار
تعطیلی متعدد مدارس از ابتدای سال تحصیلی به بهانههای گوناگون، از برودت و آلودگی هوا، کاهش مصرف سوخت، جلوگیری از شیوع بیماریهای واگیر و البته بروز شرایط خاص، آنقدر افزایش یافته که دیگر امید فرجی به بخشنامههای پیاپی دولت مبنی بر «دورکاری مادران شاغل و دارای فرزند خردسال و دبستانی» نیست. حتی امیدی هم به انواع مرخصیهای کارمندی و کارگری نیست چون تعداد آنها، کفاف این تعطیلیها را نمیدهد. از این روست که پای پدیدهای تازه و شغلی متفاوت با عنوان «همیارآموزشی» یا «مراقب درسی» به میدان تعلیم و تربیت کشور باز شده است. کارفرمایشان، اغلب مادران شاغلند و دستمزدهایشان از ساعتی 300هزار تومان تا بیش از یک میلیون تومان در شبهای امتحان است.
قوز همیار درسی، بالای قوز کلاس مجازی
ناهید، شاغل است و مادر یک دختر دبستانی. او در مورد این روزها میگوید: «تعطیل کنند یا مجازی، هر دو برای مادرانی مثل من که بیرون از خانه کار میکنیم بیشتر، دردسر است. توی تعطیلی، بچههایمان بیسواد بار میآیند و توی مجازی هم که دیگر هیچ! همهاش فقط زحمت و هزینه اضافهاند.» تأکید حرفهایش در ادامه، این است که چطور در همه روزهایی که مدارس مجازی تشکیل میشوند کنار دخترش حضور داشته باشد و به او در آموزش آنلاین کمک کند. مشابه حرف او را نیز سمیه که سرپرست خانوار است و دوقلوهایش در کلاس پنجم دبستان درس میخوانند، میگوید؛ البته با لحنی گلایهآمیزتر: «کار من بستهبندی پوشاک است که اصلا با دورکاری جور درنمیآید. یک روز، 2روز بنشینم خانه و به درس و مشق بچههایم برسم، باقی روزها را چکار کنم؟» هر دویشان، اسم همیار دانشآموز را از دیگر مادران که گاهی در گروههای مجازی مدارس، گفتوگو میکنند، بسیار شنیدهاند؛ همیارانی که این روزها رد آگهیهایشان در بعضی سایتهای نیازمندیهای اینترنتی، آشکارتر از پیش نمایاناست.
ابر و باد و مه و خورشید و همیاران در کارند
اغلب، طرف حسابشان مادران شاغلند که آنها را با عنوان «همیار آموزشی» یا «مراقب آموزشی» میشناسند و با همین کلیدواژهها جستوجویشان میکنند. بسیاری از همیاران و مراقبان آموزشی که بهنظر میرسد این روزها نانشان با مجازی شدن مدارس چربتر شده یا بازنشسته آموزش و پرورشاند یا از ابتدا بهکار تدریس خصوصی مشغول بودهاند یا حتی زنان سرپرست خانواده هستند که چون سوادشان به قد رتق و فتق امور تحصیلی پایه میرسد، سعی دارند از آن برای امرارمعاش استفاده کنند. مریم، همیار آموزشیست که مدتی است آگهی تخصص و خدمات خود را در چند کانال برخط و مرتبط با مراکز تحصیلی مقطع دبستان انتشار داده است: «تازگی، مُد شده؛ البته مُد که نه، منصفانه این است بگوییم تازگی، به نیاز تبدیل شده...» به حدود تاریخ روال شدن استخدام همیاران یا مراقبان آموزشی اشاره میکند: «بهنظرم از تعطیلی یک هفتهای آذرماه گذشته (آلودگی هوا) و خیلی روال شد... قبل از این تاریخ تقریبی، اگر هم مادران شاغلی دنبال خدمات همیار دانشآموز بودند تعدادشان انگشتشمار بود.»
چند میگیری، مراقب باشی؟
نرخ همراهی همیاران تحصیلی در اوقات آموزشهای مجازی مدارس، متنوع است؛ درست مانند خدماتشان که گاهی گوناگونیهای جالب توجهی به چشم میآید. کافی است با شماره تلفن یکی از همیاران و مراقبان آموزشی که در یک آگهی اینترنتی یا تکهکاغذی که به دیوار بیرونی بعضی مدارس (معمولا مدارس مناطق مرکزی شهر که آمار مادران شاغل در آنها، بالاست) نصب است، تماس گرفته شود. آگهیدهنده، ابتدا اینطور سؤالپیچ میکند: «منزلتون کجاست؟ دانشآموز توی چه پایهای درس میخونه؟ کلاسهاش از چه ساعتی تا چه ساعتیه؟ فقط همیار دانشآموز میخواید یا اینکه خدمات جانبی مثل نگهداری یا آموزشهای بعد از مدرسه هم مدنظر دارید؟» بعد همچنین، توضیح میدهد: «نرخ همیاری دانشآموز هم مثل نرخ تدریس خصوصی، ساعتی تعیین میشه که البته دوری، نزدیکی و دسترسی آدرس منزل شما روی نرخ اون اثرگذاره... حداقل خدمات همیار دانشآموز شامل نظارت بر حضور و رسیدگی به فعالیت آنلاین دانشآموز در کلاسها و انجام تکالیف روزانه است؛ از ساعتی 300تا600هزارتومان...» حداکثر خدمات آنها نیز شامل آموزشهای تقویتی، تکمیلی و مهارتآموزی بعد از کلاسهای درسی مجازی است که معدودی از مادران شاغل (با توجه به بودجه و درآمد) به این خدمات حداکثری، مسئولیت نگهداری از دانشآموز و حتی انجام امور روزانه منزل را اضافه میکنند. قیمت خدمات اخیر از ساعتی 200تا بیش از یکمیلیون تومان مورد توافق قرار میگیرد.
مدرسان بازنشسته و معلمان جوان و زنان سرپرست خانواده
مادران شاغل بیش از آنکه برای یافتن همیاران و مراقبان دانشآموز سری به آگهیهای مطبوعاتی و اینترنتی بزنند از دیگر مادران دور و اطراف، پرس و جو میکنند. سارا، کارمند بانک است و همیار آموزشی پسرش را به همین شیوه پیدا کرده است: «دنبال آدم مطمئنی بودم. خب، نمیشود به غریبهها زیاد اعتماد کرد. برای همین از طریق یکی از مادرها که پسرش همکلاسی پسرم است با خانم تحصیلکرده و سرپرست خانواری آشنا شدم... او هم یک دختر همسن پسر من دارد که با خودش میآورد خانه ما و همزمان به کلاس مجازی جفتشان نظارت میکند. سارا تأکید دارد آن دسته از همیاران آموزشی که معلم بازنشسته و یا مدرس خصوصی هستند خدماتشان محدود به خدمات ساعتی مراقبت آموزشی و تحصیلی حین برگزاری کلاسهای درس مجازی و گاهی هم آموزشهای ویژه بعد از مدرسه میشود. این نکته را حمید که همیار آموزشی و معلم باتجربه و بازنشسته است، توضیح میدهد؛ «بسیاری از خدماتی که بعد از ساعتهای کلاس آنلاین ارائه میشود جنبه آموزشی ندارد مانند نگهداری از دانشآموز تا زمان بازگشت یکی از والدین و انجام امور روزانه منزل. برای همین این دسته از خدمات را معمولا آنها که تخصص آکادمیک تدریس ندارند در شرح آگهیهایشان مینویسند. بینشان زنان سرپرست خانواده زیاد است.» تعرفه قیمت برای همیاری درسی در روزهای منتهی به امتحانات پایان ترم کمی صعودی است.
وقتی همیاران درسی چاره میشوند
صدقه سر ویروس تاجدار کرونا بود که با پا گرفتن آموزشهای مجازی و کلاسهای آنلاین، نظام تعلیم و تربیت کشور دچار تحول شد. این را محمد که هم همیار آموزشی است و هم فعال فرهنگی، میگوید: «تقریبا از دوران کرونا بود که مدرسان خانگی و خصوصی داشتند به نوعی همیاری درسی انجام میدادند بیآنکه خودشان بدانند.» محمد به تعداد تماسهایی که در روز دارد اشاره میکند: «از حدود یکماه پیش به قول معروف زنگخورم زیاد شد. روزی 3تا7تماس برای همیاری درسی...» معصومه، مادر شاغل دیگری است که او نیز رونق بازار همیاران آموزشی را طی یکماه اخیر میداند و زلف آن را به تازهترین دستورالعمل آموزش و پرورش مبنی بر «حضور مجازی هر دانشآموز فقط با یک شماره تلفن» گره میزند: «تا یکماه پیش هم میشد کجدارمریز، حضور و فعالیت دخترم را در کلاسهای آنلاینش چک کنم چون من هم با شماره همراهم در گروه کلاسیشان عضو بودم. اما از وقتی اینترنت، محدود شد، دستور آمد بار ترافیکی برنامه شاد را با حذف شمارههای اضافه، کم کنند.» بدینترتیب برای او نیز چارهای نماند جز استخدام همیار آموزشی.