روایت شکل‌گیری مرکز علوم و ستاره‌شناسی از زبان پدر نجوم آماتوری ایران
راه شیری از دزاشیب می گذرد
زهرا بلندی| خبرنگار:
نگاهش به اینجا مانند یک پدر است به فرزند؛ پدری که بعد از سال‌ها حمایت، نتیجه تلاش‌هایش را در کالبد قدکشیده فرزندش جست‌وجو می‌کند. صحبت از استاد «احمد دالکی» است؛ پدر نجوم آماتوری که 18 سال پیش برای ایجاد مرکز علوم و ستاره‌شناسی شهر تهران در محله دزاشیب تلاش‌های زیادی کرد. کسی که رد پایش هنوز در همه جای این مرکز سال‌هاست به مردم داخل و بیرون شهر خیر می‌رساند. همراهی‌اش را برای آشنایی با حال و هوای کنونی این مجموعه و احوالات این روزهای ستاره‌های شهر مغتنم شمردیم و حاصل آن گزارشی شد که می‌خوانید.
گرد سپیدی روی موهایش نشسته است. آرام آرام به طرفمان می‌آید. از بازدیدکنندگان قد و نیم‌قد تا مربیان حاضر در مجموعه با او به احترام برخورد می‌کنند و با رویی خوش احوالش را جویا می‌شوند. انگار سبب خیر شده‌ایم. دوربین حاضرانی که برای گرفتن عکس یادگاری کنارش صف کشیده‌اند مجال را از عکاس ما گرفته. این وضع در حضور کسی که پدر نجوم آماتوری است چندان هم بیراه نیست. کسی که اواسط دهه 70، روزهایی که هیچ مرکزی در شهر تهران به‌صورت متمرکز روی علوم و ستاره‌شناسی فعالیت نمی‌کرد، تصمیمش را برای ایجاد یک مرکز علمی عملی کرد. استاد دالکی بنیانگذار مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران درحالی‌که اینجا را مأوای خود می‌داند می‌گوید: «زمان شهرداری غلامحسین کرباسچی نامه‌ای نوشتم و مدیران وقت را از خواسته‌ام که ساخت یک رصدخانه در شهر تهران بود باخبر کردم.» دالکی می‌گوید: «تا اعلام موافقت جدی چند سالی طول کشید و نهایتاً 3 مکان را به من معرفی کردند.
یک زمین در خیابان دزاشیب، یکی در ولنجک و دیگری در خیابان پسیان بود. با تحقیقاتی که طی چند ماه روی موقعیت جغرافیایی، دسترسی محلی، فضای مناسب برای ستاره‌شناسی و... داشتم اینجا را برای راه‌اندازی چنین مرکزی انتخاب کردم.» وی ادامه می‌دهد: «در این نقطه صورت‌های فلکی و ستاره قطبی به خوبی قابل رؤیت بود و از طرفی مساحت 6 هزار مترمربعی داشت.» او با یادآوری وضع این ساختمان قدیمی می‌گوید: «اینجا خانه متروکه‌ای بود که طراحی‌اش برای ایجاد مرکز علوم با استفاده از بهترین مهندسان شهر انجام شد و فعالیتش را با هدف علم‌آموزی آغاز کرد.»
ردپای استاد در فعالیت‌های ستاره‌شناسی
استاد دالکی 82 ساله با اینکه سال‌هاست مدیریت این مرکز را واگذار کرده ولی هنوز هم ردپای فعالیت‌هایش در جای‌جای مرکز دیده می‌شود. عددی روی ضلع غربی دیوار این مرکز دیده می‌شود که نمادی از محاسبه عدد پی تا بیش از 100 رقم اعشار است. در ضلع جنوبی و فضای پشتی ساختمان ساعت آفتابی‌ای که ساخته دست استاد است قرار گرفته. با ورود به داخل ساختمان، کتاب‌های داخل ویترینی که مؤلفش اوست نظر ما را جلب می‌کند. کمی آن‌سوتر سخنرانی استاد با موضوع صورت‌های فلکی با موسیقی ملایم از سالن آسمان‌نما پخش می‌شود. استاد در سالن کهکشان راه شیری دقایقی روی یکی از صندلی‌ها می‌نشیند. انگار صندلی ماشین زمانی است که او را به سال‌های دور برده. بالای سرش نمادی از آسمان است با سیارات در اندازه و رنگ‌های متنوع.
استاد آهی می‌کشد و با یادآوری روزها و شب‌هایی که برای ساخت اینجا زمان صرف کرده است می‌گوید: «نمونه این کهکشان راه شیری هیچ جا نیست. همیشه دلم می‌خواست این سالن به‌عنوان یک اثر هنری ثبت ملی شود و تقاضایمان از مسئولان این است که برای این درخواست قدمی بردارند.» دالکی با مجله‌ای به نام «آسمان شب» همکاری کرده اجرای چند برنامه تلویزیونی در شبکه‌های 2 و 4 را به عهده داشته، مؤلف 22 جلد کتاب بوده است و 10 کتاب نیز در دست چاپ دارد. او که در ساخت آسمان‌نمای تهران در خیابان معلم و رصدخانه زعفرانیه نقش داشته و اکنون درصدد ساخت یک رصدخانه در نقطه‌ای کویری است. می‌گوید: «با آغوش باز از هر پیشنهاد دیگر برای ساخت رصدخانه یا هر مرکز علمی در نقاط مختلف شهر استقبال می‌کنم.»
رابطه معکوس ستاره‌شناسی با نور
این چهره ستاره‌شناسی که مدارک مهندسی کشاورزی از دانشکده کشاورزی شیراز، مهندسی نقشه‌برداری هوایی و تفسیر عکس‌های هوایی از هلند دارد و دوره تخصصی کاربرد ماهواره در سنجش از راه دور را در آمریکا گذرانده است می‌گوید: «من مدام در سفر هستم و هر دانش جدیدی که کسب کنم بعد از برگشت در اختیار کارشناسان اینجا قرار می‌دهم.» وی ادامه می‌دهد: «طی سال‌های اخیر به رصدخانه‌های زیادی رفته‌ام اما هیچ‌کدام مانند اینجا استقامت ندارد و لرزش‌شان به کمی لرزش اینجا نیست.» وقتی اطلاعاتش درباره رصدشناسی را بهانه می‌کنیم تا درباره تفاوت آسمان این روزهای شهر در مقایسه با سال‌های گذشته از او سؤال کنیم می‌گوید: «قطعاً آسمان آن روزها فرصت بیشتری برای مشاهده‌های دقیق‌تر به ما می‌داد. هم آلودگی هوا کمتر بود و هم ساخت‌وساز مانند امروز رواج نداشت. با افزایش ساخت‌وساز نورهای اضافه در فضا بیشتر می‌شود و از آنجایی که ستاره‌شناسی رابطه معکوسی با نور دارد، این موضوع کار ما را برای مشاهده ستاره‌ها کمی دشوار کرده است.» او می‌گوید: «در این محله ساخت‌وساز خیلی زیاد شده است. در شمال و شرق این مرکز ساختمان‌های بلندی ساخته شده که تا حدی برای ما مزاحمت ایجاد می‌کند اما هنوز هم می‌توان ستاره‌ها را از این گوشه از شهر رصد کرد و درخشش‌شان را دید.»
در همینه زمینه :
