دوام پویش‌های اجتماعی نیازمند تقویت زیرساخت‌ها

دکتر شهلا کاظمی‌پور | عضو هیئت علمی دانشگاه تهران :

مسائل فرهنگی را نمی‌توان یک‌شبه در جامعه نهادینه کرد، زیرا چنین مباحثی نیازمند ایجاد کار طولانی مدت و‌ فرهنگ‌سازی مستمر است و نباید با راه انداختن یک کمپین و یا برند کردن یک شعار یا یک حرکت، انتظار نهادینه شدن جنبش اجتماعی میان مردم داشت. براین باورم کمپین‌هایی که هرازچند‌گاه از سوی برخی از چهره‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در جامعه به راه می‌افتد در کوتاه‌مدت دارای کارایی است. از سوی دیگر، تجربه ثابت کرده است بسیاری از این پویش‌ها همان‌گونه که با سرعت بالایی مورد استقبال قرار می‌گیرند به همان نسبت نیز به باد فراموشی سپرده شده یا به اهدافی که در ابتدا پیگیری می‌کردند،

نمی‌رسند. به نظر می‌رسد مخاطبانی که چنین پویش‌هایی را پیگیری و از آن استقبال می‌کنند، به‌طور معمول، تحصیلکرده‌ها و افراد دارای بینش فرهنگی بالا هستند که می‌توانند بخش‌هایی از جامعه را با خود همراه کنند. این دسته از افراد تصور می‌کنند می‌توانند با بهره‌گرفتن از کمپین‌ها و سازماندهی حرکت‌های مثبت اجتماعی گفتمان جدیدی راه‌اندازی کنند در حالی که به دلیل مستمر نبودن برنامه‌های‌‌‌ ترویجی و تشویقی برای ادامه این حرکت‌ها، بدنه اجتماعی به سرعت خسته شده و هر روز حضور کمرنگ‌تری در حرکت سازماندهی شده پیدا می‌کنند. معتقدم تا زمانی که یک حرکت اجتماعی سازنده تبدیل به هنجار اجتماعی نشود، به موفقیتی نمی‌رسد و زمانی می‌توان حرکتی را هنجار کرد که برای آن زیرساخت مناسبی ایجاد شده باشد.

برای ایجاد بسیاری از زیرساخت‌ها نیز به قوانین مناسب نیاز است چراکه بدون قانون خوب نباید انتظار شکل دادن زیرساخت‌ها در جامعه را داشت. به عنوان مثال، کمپین سه‌شنبه‌های بدون خودرو تا وقتی زیرساخت‌های لازم برای حرکت افراد بدون استفاده از خودرو را نداشته باشد و مردم به وسیله نقلیه غیر‌موتوری مانند دوچرخه دسترسی کافی نداشته باشند یا در خیابان مسیرهای‌‌‌ تردد این وسیله نقلیه ایجاد نشده باشد، نمی‌تواند تبدیل به یک هنجار و یک حرکتی اجتماعی شود. بنابراین باید در تصویب قوانین نیز به این موضوع توجه کرد.

در پویش‌های دیگری مانند نریختن زباله در طبیعت یا دیوار مهربانی نیز استفاده از نظر جامعه‌شناسان و فعالان اجتماعی برای هدایت درست چنین حرکت‌هایی حلقه‌های مفقوده‌ای است که باید با اصلاح این نقص، به گونه‌ای عمل شود تا مسیر حرکت را به درستی پیموده و از سرخوردگی افراد جلوگیری شود. براین باورم بسیاری از متولیان پویش‌های اجتماعی به دلیل نشناختن جامعه و درگیر نبودن با بدنه اجتماعی نتوانسته‌اند کمپین‌هایی را که راه‌اندازی کرده‌اند به درستی مدیریت و به سر منزل مقصود برسانند. باید به این افراد کمک شود تا با شناخت بیشتر از جامعه تأثیر بیشتری بر افکار عمومی و مخاطبان کمپین‌های خود داشته باشند.