توسعه اقتصادی چین از مسیر شنزن- شانگهای

 ژانگ‌جون
مدیر مرکز مطالعات اقتصادی چین

محوریت 2شهر شنزن و شانگهای در توسعه چین و نقش آنها در آینده اقتصادی این کشور غیرقابل انکار است. 14اکتبر (23مهر) شی‌جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین از جنوب شهر شنزن بازدید و به‌مناسبت 40سالگی ایجاد منطقه ویژه اقتصادی و توسعه این منطقه، سخنرانی کرد. یک‌ماه بعد، شی، به منطقه «پودنگ» در شانگهای رفت؛ جایی که 30سال قبل به‌عنوان نخستین «منطقه جدید» چین با همان هدف توسعه اقتصادی راه‌اندازی شده بود.
وقتی چین برای نخستین‌بار منطقه ویژه اقتصادی شنزن را ایجاد کرد، انتخاب این منطقه برای برخی صاحب‌نظران سؤال‌برانگیز بود. برای مثال، جیمز کای-سینگ‌کونگ، به‌عنوان یک دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه کمبریج در دهه1980 که اکنون در دانشگاه هنگ‌کنگ مشغول فعالیت است، این سؤال را مطرح کرد که چرا دولت یک روستای ناشناخته مانند شنزن را به‌جای یک مرکز اقتصادی مانند شانگهای یا تیانجین برای ایجاد منطقه ویژه طرح «اصلاحات» دنگ‌شیائوپینگ - سیاستمداری که برنامه‌هایش نقش زیادی در تحول اقتصادی چین ایفا کرد - انتخاب کرده است. کونگ در تحقیقی که برای گرفتن جواب سؤال خود انجام داد، نتیجه گرفت که این تصمیم باید یک انگیزه سیاسی داشته باشد؛ دولت چین باید برای رقابت با همسایه خود یعنی هنگ‌کنگ که یک مرکز تجاری جهانی شده بود، آماده می‌شد. اما درست است که حق حاکمیت بر هنگ‌کنگ رسما سال1997 دوباره به چین برگردانده شد، اما تأثیر این منطقه بر توسعه شنزن بیشتر ریشه در مجاورت 2 منطقه داشت تا در سلطه چین.
اگر از نمای بالا به منطقه فوتیان شنزن و قلمروی فعلی جدید هنگ‌کنگ نگاهی بیندازیم، می‌بینیم هنگ‌کنگ که در واقع در جنوب رودخانه شنزن قرار دارد، تقریبا متروکه است، اما شنزن با بنادر پرتردد و افق چشم‌نواز به‌طور قابل ملاحظه‌ای شکوفا و پرجمعیت است. در حقیقت توسعه شنزن در طول مرز هنگ‌کنگ نشانگر تأثیر به‌اصطلاح انباشتگی شهری است؛ قرار‌گرفتن به‌صورت متراکم در مرز یک منطقه توسعه‌یافته‌تر، فرصت توسعه را برای منطقه کمتر توسعه‌یافته فراهم کرده است. این پدیده‌ای است که در مرز بین مکزیک و تگزاس نیز دیده می‌شود؛ جایی که شهرهای شلوغ مکزیک در کنار مناطق پررونق آمریکایی قرار گرفته‌اند و مردم ساکن در این شهرهای پرجمعیت برای کار به کارخانه‌های آمریکایی پناه می‌برند.
همانطور که دنگ‌شیائوپینگ پیش‌بینی کرد، هنگ‌کنگ با سیستم‌های مالی توسعه‌یافته و اقتصاد پویا، تأثیر مشابهی در شنزن داشته و آن را به مقصد جذابی برای فعالیت اقتصادی تبدیل کرده است. نتیجه، یک کلانشهر شکوفاست که رشد اقتصادی سالانه آن به‌زودی به 456میلیارد دلار خواهد رسید. بر این اساس، شهر شنزن موتور اصلی توسعه منطقه «خلیج بزرگ» است که 9شهر اطراف رودخانه مروارید در استان گوآنگ‌دونگ و هنگ‌کنگ و ماکائو را دربرمی‌گیرد. 13درصد درآمد ناخالص چین وابسته به این منطقه است.
از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی شانگهای در ساحل شرقی چین، نزدیک دهانه رودخانه یانگ‌تسه نیز تأثیر غیرقابل‌انکاری در توسعه آن داشته است. این شهر که از نعمت همسایه‌ای مانند هنگ‌کنگ محروم بوده، در 4سال گذشته که کمربند اقتصادی رودخانه یانگ‌تسه ایجاد شده، قلب تپنده این منطقه که 9استان و 2ابرشهر را دربرمی‌گیرد، بوده است. در 30سال گذشته، توسعه منطقه پودنگ شانگهای، موقعیت این شهر را در بین شهرهای دیگر ارتقا بخشیده است. 46درصد تولید چین وابسته به کمربند اقتصادی رودخانه یانگ‌تسه است و این منطقه درکنار خلیج بزرگ، 60درصد تولید چین را تشکیل می‌دهند.
شانگهای و شنزن 2منطقه حیاتی برای آینده اقتصاد چین هستند؛ اما هیچ‌کدام بر دیگری برتری ندارد و هر یک نقش منحصربه‌فرد خود را دارد. شانگهای به‌عنوان عضو توسعه‌یافته‌تر و کامل‌تر با ساختار اقتصادی پویا، در ساخت تجهیزات، سرآمد است. این شهر هم‌اکنون به قطب تحقیق و توسعه و مرکز تجاری، پولی و خدمات مدرن تبدیل شده است.
شنزن در مسیر تبدیل‌شدن به «سیلیکون‌ولی» یا مرکز انفورماتیک چین است. در طول 20سال گذشته این شهر نو و پویا که شرکت‌های بزرگ شناخته‌شده‌ای مانند هواوی و تنسنت را در خود جا داده، در برخی زمینه‌های توسعه فناوری، شانگهای را هم پشت سر گذاشته است. هرچند هنوز شانگهای در فناوری حرف نخست را می‌زند، اما شنزن در حال تبدیل‌شدن به مرکز آزمایشگاهی فعالیت‌های فناورانه است و زمینه طرح ایده‌های نوآورانه را برای فعالان این عرصه فراهم می‌کند؛ نقشی که شانگهای به‌دلیل اینکه همچنان باید فضایی قابل پیش‌بینی برای تجارت و سرمایه‌گذاری جهانی باشد، نمی‌تواند آن را ایفا کند.
هدایت یک اقتصاد به بزرگی و تنوع چین در مسیر توسعه، همیشه با چالش همراه است، اما این کشور با تشخیص درست و سرمایه‌گذاری در نقاط قوت شهرها و مناطق پیش‌رو، یک مکانیسم اثربخش برای تعریف و اصلاح مسیر تحول اقتصادی خود اتخاذ کرده است. با توجه به موفقیت‌های چشمگیر شنزن و شانگهای، به‌نظرمی‌رسد که چین این رویکرد را تا دهه‌ها ادامه دهد و از مزایای آن بهره ببرد.
منبع: ProjectSyndicate