کلید قیمت ساختمان دست «خانه‌ریز» است؟

عبدالمطهر محمدخانی؛ سخنگوی شهرداری تهران

1-آنطور که مرکز آمار ایران می‌گوید، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در‌ ماه مهر، از 88درصد عبور کرده؛ عددی که بعد از جنگ بین‌الملل دوم در تاریخ اقتصاد ایران بی‌سابقه است. کارشناسان معتقدند عمده دلیل رشد پرفشار تورم، گذشته از ریسک‌های سیاسی، افزایش نقدینگی ناشی از کسری شدید بودجه دولت و البته ناترازی بانک‌هاست.‌ آمار بانک مرکزی از عبور نقدینگی از مرز 19هزار همت در ‌ماه مهر 1405 حکایت دارد؛ سیل خروشانی که وارد هر بازاری شود، نتیجه‌ای جز گرانی و تورم نخواهد داشت.
2-توفان تورم، به بازار ساختمان هم رحم نکرد! آمار و ارقام رسمی، از عبور «میانگین» قیمت هر مترمربع آپارتمان در تهران، از رقم 230میلیون تومان در پایان تابستان امسال حکایت دارد. این در حالی است که آپارتمان‌های نوساز به‌ویژه در مناطق مرغوب شهر، با اعداد و ارقام «بسیار بالاتری» عرضه می‌شوند. از سوی دیگر، منطق بازار حرکت به سمت واحدهای بزرگ‌مقیاس و لوکس را در سنوات گذشته تجویز کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد «میانگین» متراژ ساختمان‌های عرضه‌شده در کشور، حدود 150مترمربع است. در چنین شرایطی پیدا‌کردن یک سرپناه نقلی با قیمتی منطقی برای زوج‌های جوان، تقریبا از آرزوهای محال شده است.
3- اقتصاد ساختمان اما علاوه بر ریسک‌های سیاسی، تورم و چسبندگی به دیگر بازارها، متأثر از «دلال‌بازی» نیز هست! مسکن در بازار ایران مدت‌ها‌ست که از حالت مصرفی خارج  و به ابزاری برای حفظ سرمایه و سودجویی بدل شده است. سوداگران نقش مهمی در ارائه نرخ‌های غیرمنطقی برای مسکن و متلاطم‌کردن بازار دارند و بدون آنکه نقش مؤثری در اقتصاد بازی کنند، سودهای کلان می‌برند‌ و بعضا حتی اعداد و ارقام نجومی را به‌عنوان «کمیسیون» نقدا پای معامله از شهروندان مطالبه می‌کنند. شفافیت یا نظارت خاصی هم روی درآمدهای آنها نیست و طبیعتا مالیات خاصی هم به دولت بابت عواید سرمایه، پرداخت نمی‌کنند.
4-در چنین شرایطی ایده «خانه‌ریز» می‌تواند قابل‌توجه باشد؛ طرحی که بنا‌ست با جمع‌آوری پول‌های خرد دست مردم، آنها را به سمت یک فعالیت مولد اقتصادی یعنی «تولید ساختمان» هدایت کند. طبیعتا این هدایت نقدینگی، دست‌کم از بابت کند‌کردن جریان پول، اثر مستقیم «ضدتورمی» دارد؛ غیر از آنکه با فعال‌کردن کارگاه‌های عمرانی، ایجاد اشتغال مستقیم برای ده‌ها نفر و به‌حرکت‌درآوردن دست‌کم 80صنعت وابسته را به همراه دارد. بگذریم از اینکه برای شهروندان می‌تواند خلق سود و ارزش کند و البته مسیر منطقی، تدریجی و اقتصادی را برای خانه‌دار‌شدن زوج‌های جوان مهیا سازد. قیمت‌های خانه‌ریز به‌دلیل حذف واسطه‌گران ملکی، اختلاف معناداری با بازار آزاد ایجاد کرده و از بابت ارائه توسط سامانه شهرزاد، «شفافیت» و نظارت‌پذیری بالایی‌ برای شهروندان ایجاد کرده است.
5-شاید حل معادله بهای تمام‌شده مسکن، بدون حل مشکلات عدیده اقتصاد کلان ایران، امکان‌پذیر نباشد‌ اما شهرداری تهران مصمم است با مداخله در بازار و اتخاذ سازوکارهایی مثل اعطای بسته مشوق‌های بافت فرسوده، خانه‌ریز یا ساخت ساختمان‌های استطاعت‌پذیر، زمینه‌های دسترسی اقشار متوسط به سرپناه مناسب در بافت شهری تهران را فراهم کند.