چطور در پزشکی خودکفا شدیم؟

گروه تندرستی

در 4دهه گذشته، نظام سلامت ایران یکی از گسترده‌ترین و کم‌سابقه‌ترین تحولات خود را تجربه کرده است؛ تحولی که باعث شده ایران از یک کشور وابسته به واردات تجهیزات پزشکی، دارو و کادر درمان خارجی به کشوری با خودکفایی گسترده در دارو، واکسن، تجهیزات، نیروی انسانی متخصص، پژوهش پزشکی و شاخص‌های سلامت عمومی برجسته تبدیل شود. شاید یکی از مهم ترین اتفاقات در همان سال‌های ابتدای پیروزی انقلاب توسعه خانه‌های بهداشت در دور‌افتاده‌ترین مناطق کشور و روستاها بود که امروز به حذف و ریشه‌کنی بسیاری از بیماری‌های واگیر در سطح کشور منجر شده‌ و البته توسعه مراکز درمانی و تخت‌های بیمارستانی که اعزام بیماران به خارج از کشور را متوقف کرده است، باید تولید 97درصدی داروهای مورد نیاز کشور توسط صنعت بومی را هم به آن اضافه کرد که باعث شده با وجود تحریم‌های ظالمانه علیه کشور، بیماران از دسترسی به داروهای حیاتی محروم نشوند. همین دستاوردها باعث شده که ایران در حال حاضر در منطقه و جهان در بسیاری از حوزه‌های پزشکی و بهداشتی به‌عنوان یکی از کشورهای پیشرو مطرح شود و جایگاه بالایی در تولیدات علمی، خدمات درمانی و فناوری‌های پیشرفته حوزه پزشکی داشته باشد. بخشی از این دستاوردها را در ادامه بخوانید. 

 مراکز بهداشتی 
پیش از انقلاب: ۱۳۴ خانه بهداشت روستایی 
اکنون: 18هزار خانه بهداشت و
 5هزار مرکز بهداشتی-درمانی
100درصد مراقبت‌های بهداشتی اولیه (PHC) در جمعیت شهری  و 94درصد در جمعیت روستایی 

 مراکز درمانی 
اواخر رژیم پهلوی: 558مؤسسه درمانی با 57927تخت 
اکنون: حدود 1000 بیمارستان فعال با 160هزار تخت 
‌سال‌57 تنها ۳۷درصد شهرهای کشور دارای بیمارستان بودند، این رقم هم‌اکنون به بیش از 94درصد رسیده است. براساس آخرین آمارهای وزارت بهداشت نزدیک به 50هزار مرکز درمانی شامل بیمارستان، درمانگاه‌های تخصصی، عمومی و... در سراسر کشور فعال هستند.

 واکسیناسیون و کنترل بیماری‌های واگیردار
قبل از انقلاب: حدود ۳۰درصد 
اکنون: بیش از 98درصد 
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ۶بیماری مهم عفونی و واگیردار به‌طور کامل ریشه‌کن شدند و ۹بیماری به میزان قابل‌توجهی تحت کنترل قرار گرفتند و در مرحله حذف هستند. با افزایش پوشش واکسیناسیون، بیماری‌های کشنده مثل کزاز و دیگر امراض عفونی تحت کنترل قرار گرفتند و فلج اطفال هم به‌طور کامل ریشه‌کن شد‌. شاخص‌های سلامت کودکان با دریافت واکسن سه‌گانه به بیش از ۹۵درصد رسید. بیماری‌هایی ازجمله مالاریا، وبا، سل و... که قبلا مرگبار بودند، تحت کنترل درآمده‌اند. 

 شکوفایی صنعت دارو
قبل از انقلاب بخش بزرگی از داروها وارداتی بود اما اکنون صنعت دارویی کشور به‌طور کامل توسعه یافته و با وجود ۲۰۰ شرکت داروسازی بیش از 97درصد نیاز دارویی کشور در داخل تامین می‌شود. ایرانی‌ها در حال حاضر رتبه اول تولید دارو در منطقه را دارند؛ مسیری که تنها به تولید داروهای شیمیایی ختم نمی‌شود و در حال حاضر ایران در تولید رادیوداروها (با تولید 70قلم) در میان 3کشور برتر جهان و در تولید داروهای بیوتکنولوژی جزو 10کشور برتر قرار دارد. با وجود تحریم‌ها محصولات بیوتکنولوژی ایران به ۳۵ کشور دنیا صادر می‌شود.

 ارتقای آموزش پزشکی 
قبل از انقلاب: ٧ دانشکده پزشکی و 14هزار پزشک 
اکنون: 64دانشگاه علوم پزشکی و 
بیش از 150هزار پزشک فعال 
تربیت صدها هزار پزشک، دندانپزشک، داروساز، پرستار و متخصص در رشته‌های متنوع باعث شده که ایران از واردکننده نیروی پزشکی به صادرکننده نیروی متخصص تبدیل شود. سال57، تعداد کل پزشکان دارای کارت نظام پزشکی حدود 14هزارو700نفر بود اما سازمان نظام پزشکی ایران اکنون بیش از 380هزار عضو دارد.

  جهش تولید تجهیزات پزشکی 
قبل از انقلاب: 50شرکت با ظرفیت تامین 3درصد نیاز کشور 
اکنون: بیش از 500شرکت و 
تامین بیش از 80درصد نیاز کشور 
در دوران رژیم پهلوی شرکت‌های تولیدی در زمینه تجهیزات پزشکی تمامی مواداولیه را از خارج وارد و در داخل ایران مونتاژ می‌کردند اما در حال حاضر واحدهای تولید‌کننده تجهیزات پزشکی در کشور بیش از 8هزار نوع وسیله پزشکی در کلاس‌های مختلف، تولید و به بازارهای داخلی و خارجی عرضه می‌کنند.

 تراز پزشکی ایران در جهان
حوزه سلول‌های بنیادی: جزو 5کشور پیشرو جهان
ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی: دومین قدرت جهان 
درمان ناباروری: جزو ۱۰ کشور برتر دنیا 
پیوند عضو: رتبه 29جهان (بین 79کشور) و رتبه اول آسیا 

   بیمه درمانی همگانی
در حال حاضر‌‌۴۰‌میلیون نفر از جمعیت کشور تحت پوشش بیمه سلامت قرار دارند که ۳۴‌میلیون نفر از آنها خدمات رایگان دریافت می‌کنند.

 توریسم درمانی
ایران اکنون به مقصد درمانی برای بیماران خارجی تبدیل شده و بیماران
 از بیش از ۵۳‌کشور برای درمان‌های پیچیده به ایران می‌آیند.

 واکسن‌ساز برتر منطقه
صنعت داروسازی ایران طی 4دهه اخیر در تولید واکسن‌های داخلی به یکی از کشورهای پیشرو در سطح منطقه بدل شده و در رتبه‌های جهانی تولید این محصول هم قرار دارد. در پاندمی کرونا درحالی‌که کشورهای غربی واکسن‌های محدود تولیدشده از سوی شرکت‌های خارجی را به‌راحتی در اختیار ایران قرار نمی‌دادند، حدود 6واکسن ایرانی کووید-19 تولید و عرضه شد.
50درصد نیاز کشور به واکسن‌ در حال حاضر در داخل کشور تولید می‌شود.