مثل ها و متل‌ها

چوب در آستین کردن!

همه ما اصطلاح «چوب در آستین کردن» را شنیده‌ایم اما کمتر کسی از ما می‌داند این مثل از کجا شکل گرفته و چرا زمانی که قرار به اذیت کردن کسی است اصطلاحاً می‌گویند چوب در آستینش می‌کنند. ماجرای شکل‌گیری این اصطلاح به گذشته‌های دور تهران برمی‌گردد؛ به روزهای برقراری حکومت قاجار که داروغه‌ها با چپق‌های بلندشان سر هر گذری می‌نشستند. این‌طور که «نصرالله حدادی» پژوهشگر تهران قدیم می‌گوید در آن زمان این چپق بلند را در آستین مجرمان می‌کردند؛ به این‌ترتیب که دو دست محکوم را به شکل افقی نگه می‌داشتند، سپس یک سر چپق را از یک طرف آستین لباس مجرم رد کرده و از طرف دیگر خارج می‌کردند. در انتها نیز مچ دست‌های او را با طنابی محکم به دو طرف چپق می‌بستند و وقتی مجرم به شکل صلیبی در می‌آمد، او را دور شهر می‌گرداندند تا هم آبرویش بریزد و هم سرنوشتش درس عبرتی برای سایرین شود. سال‌ها به همین منوال سپری شد تا اینکه بعدها پس از سپری شدن دوران داروغه‌ها، در مجازات کردن مجرمان، چوب جای چپق را گرفت و مأموران برقراری نظم آن دوران کسی را که جرمش محرز می‌شد، می‌گرفتند، چوب در آستینش می‌کردند و او را گرد شهر می‌چرخاندند. حالا سال‌ها دورتر از مجازات‌های اینچنینی، هنوز این اصطلاح کاربرد دارد و تهرانی‌ها برای اینکه کسی را از در افتادن با فردی قوی‌تر و بانفوذتر منع کنند به او هشدار می‌دهند که با فلانی در نیفت که چوب در آستینت می‌کند.